Merida Türkiye
Anasayfa
 MTBTR'de Bugün 
 Fotoğraflar 
2013 Bisiklet Katalogu
İkinci El
Piyasadan
 
 Kurallar   IK   Biz Kimiz   İletişim ve Yardım   Hoş Geldin, üye girişi yapın Üye Girişi
 
23 . Nisan . 2014  
Bu Kodlar da Nesi?
Alaşımların Şifresi

Bu Kodlar da Nesi?

Yazar: Tolga Durudoğan
23.2.2007

Mutlaka bisikletle ilgilenen birkaç kişi bir araya geldiğinde şu tarz konuşmalar geçer:

- Abi,... yeni bir kadro çıkarmış çok güzel.
- Yaa, şunun da karbon kadrosu var.
- Bence en iyisi 7005 T6.
- Titanyum daha sağlam ama pahalı yaa!
- Benim kadro ...6061...

Peki bu numara ve kodların ne anlama geldiğini hiç merak ettiniz mi? Özellikle de aluminyum alaşımlarda kullanılan bu "garip" kodlar, ne tür bir "Da Vinci Şifre"si acaba? Bu sorunun cevabı, bu yazımızın da konusu...

ÇELİK ALAŞIMLAR

Tüm çelikler, dayanımdan bağımsız olarak aynı doğal sertlik ve ağırlığa sahiptir. Az miktarda krom ve molibden ilave edilmesi, çeliği, dövme işlemine, yani inceltilmeye ve dolayısıyla hafif malzeme yapımına daha dayanıklı hale getirir. Bu alaşım genellikle krom-moli (chrome-moly), kromoli (chromoly), CrMo veya kromo (cromo/chromo) olarak bilinir ve birçok kaliteli çelik kadro, krom-molinin bir türevini kullanır.

Güçlü ve sert malzemeyi daha az kullanmanın, tasarımın ilkesi olduğu doğrudur. Bu malzemelerin kendileri hafif sayılmaz, bu, üreticilere, daha az malzeme ile daha güçlü kadro imalatının yolunu açar. Bir zamanlar, tüm yüksek kaliteli kadrolar kromoliden üretilirdi. Daha fazla dayanıklılık için en son gelinen nokta, "havayla sertleştirilmiş" çelik kadrolardır, bunların dayanım/ağırlık oranı titanyum kadrolarla aynıdır.

Herhangi tür çeliğin dayanımı, tasarımcılara, daha ince borularla sürücülerin "canlı" hissettiği yani esnek tasarımları yapma imkanı sunar. Aluminyum kullanan üreticiler bunu yapamaz, çünkü aluminyum esnerse, yorulur ve sonuçta kırılır. Çelik kadrolar ayrıca görece daha kolay ve ucuz onarım imkanına sahiptir ve teknoloji uzun zamandır hangi kadro malzemesinin en iyi olduğu sorusuna odaklanmaktadır.

Standart çelik alaşımı Demir (Fe, %80.00~%98.00), Karbon (C, %0.03~%1.25), Mangan (Mn, %0.20~%1.60), Fosfor (P, en fazla %0.05), Sülfür (S, en fazla %0.05), ve Silisyum (Si, %0.00~%0.50) içerir. Buna dayanarak bazı kromoli alaşımları aşağıda gösterilmiştir.

FSA Orbit 6061 T6
FSA Orbit 6061 T6
Büyük boyut için tıkla!
F5
Karbon(C, en fazla %0.15), Mangan(Mn, %0.30~%0.60), Krom(Cr, %4.00~%6.00), Molibden(Mo, %0.44~%0.65)

F5a
Karbon(C, en fazla %0.25), Mangan(Mn, %0.60), Krom(Cr, %4.00~%6.00), Molibden(Mo, %0.44~%0.65)

F9
Karbon(C, en fazla %0.15), Mangan(Mn, %0.30~%0.60), Krom(Cr, %8.00~%10.00), Molibden(Mo, %0.90~%1.10)

F11
Karbon(C, %0.10~%0.20), Mangan(Mn, %0.30~%0.80), Krom(Cr, %1.00~%1.50), Molibden(Mo, %0.44~%0.65)

F22
Karbon(C, %0.05~%0.15), Mangan(Mn, %0.30~%0.60), Krom(Cr, %2.00~%2.50), Molibden(Mo, %0.87~%1.13)

F91
Karbon(C, %0.08~%0.12), Mangan(Mn, %0.30~%0.60), Krom(Cr, %8.00~%9.50), Molibden(Mo, %0.85~%1.05), Aluminyum(Al, %8.00~%9.50), Vanadyum(V, %0.85~%1.05






6061 T6 boru
6061 T6 boru
Büyük boyut için tıkla!
ALUMİNYUM ALAŞIMLAR

Aluminyum alaşımlar, bisiklet kadrolarında en sık kullanılan ikinci gruptur ve yavaş yavaş çeliğin yerini almaktadır. Çelikten %12 daha sert ve %20 daha hafiftir. Paslanmaz ve sarsıntıyı çelikten %50 daha hızlı soğurur. Aluminyumun sertliği, pedala aktarılan gücün oldukça hızlı bir şekilde yere iletilmesini sağlar, fakat aluminyum, yıpratıcı ve kadronun aşırı mekanik zorlamalara ve aşırı yüklere maruz kaldığı sürüş tarzlarına karşı dayanıksızdır. Bu sıkıntı, karbon fiber çatalların ve amortisörlerin kullanılmasıyla ortadan kaldırılmıştır.

İstenen dayanıklılığı sağlamak üzere, 6000 serisi aluminyumlar, kaynaklandıktan sonra hassas ısıl işleme tabi tutulur, sonra yıkanır ve yapay olarak yaşlandırılır. (7000 serisi bu konuda daha iyidir). Bir aluminyum kadro, yoğunlugu dolayısıyla çelikten daha hafif ve dayanıklı imal edilebilir. Bunun için belli et kalınlığını sağlamak üzere boru çapları büyütülür ve böylece sadece iki kat fazla miktarda malzemeyle sekiz kata kadar daha fazla sertlik elde edilir. Ancak, boruların et kalınlığı fazla düşürülmemelidir, aksi halde borudaki bu "çap artımı" (oversizing), beraberinde risk olarak "bira kutusu" etkisini getirir. Aluminyumun hafiflik ve sertliği, onu bugün kullanılan birçok amortisörlü bisikletin kadro malzemesi olarak ilk sıraya oturtmaktadır.

Dövme Aluminyum ve Aluminyum Alaşım Betimleme Sistemi

Dövme aluminyum ve dövme aluminyum alaşımlarının betimlenmesi için 4 haneli sayısal gösterimlerden faydalanılır.

İlk hane, aşağıda açıklandığı gibi alaşım grubundaki ana bileşeni belirtir:

1XXX : En az %99.00 Aluminyum
2XXX : Bakır (Cu)
3XXX : Mangan (Mn)
4XXX : Silikon/Silisyum (Si)
5XXX : Magnezyum (Mg)
6XXX : Magnezyum ve Silikon/Silisyum (Mg ve Si)
7XXX : Çinko (Zn)
8XXX : Diğer elementler
9XXX : Kullanılmamaktadır

6061 T6 boru
6061 T6 boru
Büyük boyut için tıkla!
Saf Aluminyum
En az %99.00 saflıkta aluminyum içeren 1XXX grubunda, son iki hane, en düşük aluminyum yüzdesini belirtir. Bu haneler, yüzde 0.01 hassasiyetle, en düşük aluminyum yüzdesinin kesin rakamını verir, diğer bir deyişle, en düşük %99.00 olan değerin, noktadan sonraki 2 hanesidir. Grup numarasının ikinci hanesi ise, kirlilik sınırlarındaki değişiklikleri gösterir. Eğer bu hane sıfır ise, bu bize, alaşımlanmamış aluminyumun doğal saflık değerinde olduğunu gösterir. Bu hanenin 1'den 9'a kadar olan diğer değerleri ise, kontrol altındaki diğer kirlilik veya alaşım bileşenlerini gösterir.

Aluminyum Alaşımlar

2XXX'den 8XXX'e kadar olan alaşım gruplarında, son iki hanenin özel olarak betimlediği bir şey yoktur, bunlar sadece gruptaki farklı alaşımları betimlemek için kullanılır. İkinci hane ise alaşım modifikasyonlarını belirtir. Eğer bu hane sıfırsa, bu esas alaşımdır, 1'den 9'a kadar olan değerler ise alaşım modifikasyonlarını belirtmek üzere sırayla verilir.

Tav Betimleme Sistemi

Tav Betimleme Sistemi, tüm dövme ve döküm aluminyumlar ve ingot haricindeki aluminyum alaşımları için kullanılır. Bu sistem, değişen tav tekniklerini oluşturan hareket dizilerinin sırası temel alınarak oluşturulmuştur. Tav betimlemesi alaşım numarasını takiben belirtilir. Basit betimlemeler, basit dövmelerin alt kısımlarını belirten bir harfle gösterilir ve gerektiğinde, bu harfleri takip eden bir veya iki haneli sayılar kullanılır. Bu sistem, üretim sürecindeki özel aşamalar temel alınarak tasarlanmıştır, fakat bu işlemlerden sadece bazıları sonuçtaki ürünün özelliklerinde belirgin değişiklikler oluşturur. Basit işlemlerde, sonuçta aynı alaşımın özelliklerinde belirgin değişikliğe sebep olacak başka adımlar uygulanırsa, sayısal betimlemeye ek haneler konur.

Basit Tav Betimlemeleri

F - fabrikasyon. Metalin, sipariş edildiği şekilde, herhangi bir kısmında, sertleştirme veya ısıl işlem uygulanmadığını belirtir. Mekanik özellik sınırları yoktur ve sertlik dereceleri her üründe farklı olabilir.

O - annealed. Dövme ürünlere, mekanik özelliklerini mümkün olan en alt sınırlara getirmekiçin yapılan işlemlerdir. Bunlar çoğunlukla "ölü yumuşak" (dead soft) metal olarak bilinir. (annealed : Bir metalin aşırı ısıtılıp soğutulması, bundan sonra "ısı değişimi" olarak anılacaktır)

W - çözeltiyle ısıl işlem. Dengesiz tavlama işlemidir ve (7XXX) sınıfı ısıl işlem uygulanabilen alaşımlarda kullanılır. Isıl işlemden sonra, alaşım, sertleşmesi için oda sıcaklığında kendi doğal halinde "yaşlanmaya" bırakılır. Tam betimleme için sadece doğal yaşlandırma süresi belirtilebilir. (örneğin "W 1hr.")

H - germe-sertleştirmesi. Germe sertleştirmesi veya soğuk işlemlerle sertliği artan dövme ürünlere uygulanır. "H"yi daima iki haneli bir sayı izler.

T - F, O veya H dışındaki tavlamaları yapmak için ısıl işlem. Isıl işlemle sertliği artan ürünlere, germe-sertleştirmesiyle veya germe sertleştirmesi kullanılmadan uygulanır. "T" yi daima bir veya daha fazla haneli bir sayı izler.

6061 T6 levha
6061 T6 levha
Büyük boyut için tıkla!
"T" Tavlamanın Alt Kısımları

Isıl İşlenebilir Alaşımlar

T1 yüksek sıcaklıktan soğutma ve yeterli dengeye kadar doğal yaşlandırma.
Genellikle çekme ürünlerde uygulanır ve 6XXX serisi alaşımlarla sınırlıdır.

T2 yüksek sıcaklıktan soğutma, soğuk işleme ve yeterli dengeye kadar doğal yaşlandırma.
Genellikle döküm ürünlerde uygulanır.

T3 çözeltili ısıl işlem, soğuk işleme ve yeterli dengeye kadar doğal yaşlandırma.
(T4 + soğuk işleme)

T4 çözeltili ısıl işlem ve yeterli dengeye kadar doğal yaşlandırma. T5 yüksek sıcaklıktan soğutma ve yapay yaşlandırma.
Genellikle 6XXX serisi alaşımlardaki çekme ürünlere uygulanır. (T1 + yapay yaşlandırma)

T6 çözeltili ısıl işlem ve yapay yaşlandırma.
(T4 + yapay yaşlandırma)

T7 çözeltili ısıl işlem ve aşırı yaşlandırma/dengeleme.
Bazı özel karakteristikleri kontrol etmek için, alaşımı en yüksek mekanik dayanım noktasına ulaştırmak üzere, çözeltili ısıl işlem uygulanmış ve ısıl yolla aşırı yaşlandırılmış alaşımlara uygulanır.

T8 çözeltili ısıl işlem, soğuk işleme ve yapay yaşlandırma.
(T3 + yapay yaşlandırma)

T9 çözeltili ısıl işlem, yapay yaşlandırma ve soğuk işleme.
(T6 + yapay yaşlandırma)

T10 yüksek sıcaklıktan soğutma, soğuk işleme ve yapay yaşlandırma.
Genellikle döküm ürünlere uygulanır. (T2+yapay yaşlandırma)

İzleyen numaralar dövme ürünlerin gerilimden gevşemesi için atanmıştır:

T_51 Yüzde 1 ila 3 arasındaki sabit değerle gerilen soğuk işlenmiş çubukların gerilimden gevşemesine atanmıştır. Gerilme işlemi, çözelti ısıl işlemi veya yüksek sıcaklıktan soğutma işleminden sonra yapılır. Gerilmeden sonra düzeltme yapılmaz.

T_510 Yüzde 1 ila 3 arasındaki sabit değerle gerilen çekme ürünlere ve çekilmiş borulara uygulanır. Gerilme işlemi, çözelti ısıl işlemi veya yüksek sıcaklıktan soğutma işleminden sonra yapılır. Gerilmeden sonra düzeltme yapılmaz.

T_511 Yüzde 1 ila 3 arasındaki sabit değerle gerilen çekme ürünlere ve çekilmiş borulara uygulanır. Gerilme işlemi, çözelti ısıl işlemi veya yüksek sıcaklıktan soğutma işleminden sonra yapılır. Bu ürünlerde, gerilmeden sonra, standart hata paylarını sağlamak üzere az miktarda düzeltme kabul edilir.

Wheeler Falcon 10, 7005 T4 kadro
Wheeler Falcon 10, 7005 T4 kadro
Büyük boyut için tıkla!
"H" Tavlamanın Alt Kısımları

Isıl İşlem Uygulanamayan Alaşımlar

H1 sadece gerilerek sertleştirilmiş. Ek ısıl işlemler olmadan, gerilerek sertleştirilmiş veya istenen sertlik seviyesine ulaşması için soğuk işlenmiş ürünlere uygulanır. Bu betimlemedeki izleyen numara gerilmeyle sertleştirmenin derecesini belirtir.

H2 kısmi ısı değişimi (anneal) ile gerilerek sertleştirilmiş. Gerilerek sertleştirilmiş veya kısmi ısı değişimi ile istenen seviyeden daha fazla soğuk işlenmiş ürünlere uygulanır. Bu betimlemedeki izleyen numara, kısmi ısı değişiminden sonraki gerilmeyle sertleştirmenin derecesini belirtir.

H3 gerilerek sertleştirilmiş ve dengelenmiş. Gerilerek sertleştirmeden sonra oda sıcaklığında yaşlandırılarak yumuşatılmış magnezyum-aluminyum sınıfı ürünlere uygulanır. Bu ürünler önce istenen miktarda gerilerek sertleştirilir, daha sonra inceltilebilirliğinin arttırılması için düşük sıcaklıkta ısıl işlem uygulanır. Bu betimlemedeki izleyen numara, dengelemeden sonra geri kalan gerilmeyle sertleştirmenin derecesini belirtir.

H1, H2 veya H3'ü izleyen sayılar, gerilme sertleştirmesinin derecesini belirtir:

H_1 1/8 sert
H_2 1/4 sert
H_3 3/8 sert
H_4 1/2 sert
H_5 5/8 sert
H_6 3/4 sert
H_7 7/8 sert
H_8 tam sert (tam ısıtma-soğutmadan sonra ortalama %75 küçülme).
H_9 çok sert (özel alaşımlar ve ürün gruplarıyla sınırlıdır).

Bisiklet Kadrolarında Kullanılan Başlıca Aluminyum Alaşımları

6061
Aluminyum(Al, %97.92), Krom(Cr, %0.23), Bakır(Cu, %0.30), Demir(Fe, %0.35), Galyum(Ga, %0.02), Magnezyum (Mg, %1.00), Mangan(Mn, %0.05), Nikel(Ni, %0.05), Silisyum(Si, %0.65), Titanyum(Ti, %0.04), Vanadyum(V, %0.01), Çinko(Zn, %0.08), Diğer Elementler (en çok %0.0195)

7005
Aluminyum(Al, %97.9235), Krom(Cr, %0.1), Bakır(Cu, %0.1), Demir(Fe, %0.2), Galyum(Ga, %0.02), Magnezyum (Mg, %1.30), Mangan(Mn, %0.50), Nikel(Ni, %0.02), Silisyum(Si, %0.15), Titanyum(Ti, %0.02), Vanadyum(V, %0.01), Çinko(Zn, %4.50), Zirkonyum(Zr, %0.14), Diğer Elementler (en çok %0.0165)






Cinelli 6061 T6 gidon boğazı
Cinelli 6061 T6 gidon boğazı
Büyük boyut için tıkla!
TİTANYUM ALAŞIMLAR

Titanyum, kadro imalatı için dayanıklılık ve hafifliğin mükemmel bir bileşimini sunar. Titanyum, çeliğin yarısı kadar sertlik ve yoğunluğa sahiptir. En güçlü titanyum alaşımları rahatlıkla çelikle karşılaştırılabilir. Sert titanyum kadrolar, çeliğe göre daha büyük, ancak aluminyuma göre daha küçük çaplı borulara gerek duyar. Titanyumun, paslanma gibi kimyasal aşınmalara karşı çok dayanıklıdır, ve yarışçılar için yeterince sert ve güçlü kadrolar yapılmasına imkan sağlar. Birçok titanyum alaşımı 3Al/2.5V alaşımı (Aluminyum Al, %3.00/ Vanadyum, V %2.50), daha dayanıklı bir alaşım için 6Al/4V kullanılabilir.

Titanyumun pahalı olma sebebi sadece malzemesi değildir. Kaynaklama, birikimden kaçınmak için titiz bir şekilde yapılmalı ve hassas bir şekilde işlenmelidir.




KARBON FİBER ALAŞIMLAR

Karbon fiber, metalik olmayan grafit fiberin, bir matris biçimi oluşturmak üzere yüksek dayanıma sahip epoksi reçine ile katmanlanması sonucu elde edilen bir malzemedir. Esas olarak havacılık sanayinde kullanılır, ağırlık/dayanıklılık oranı düşüktür, fakat oldukça pahalıdır.

Karbonun bağımsız fiberleri aşırı güçlü ve serttir, fakat eğer dayanıklılık için düzenlenmemişse kullanışsızdır. Bunu için, güçlü bir "yapıştırıcı", yani epoksi reçine kullanılır. Metallerden farklı olarak, dayanıklılık ve sertlik özellikleri her doğrultuda hemen hemen aynıdır, karbon fiber bileşimlerinin bu özellikleri kullanılacağı yere göre ayarlanabilir. Bu, sıradışı kadrolar ve biçimler için en son teknoloji malzemedir ve herhangi bir metale kıyasla daha kolay birleştirilip ayarlanabilir.

Metal Matrisi ise karbon fiber gibi görünür, ancak seramik fiber ve epoksi gibi davranan metal (aluminyum) kullanır.



 

 
Yayın Sponsoru
  Atölye

Panaracer İç Lastiksiz Tamir Seti
İç lastiksiz (UST) sistemlerin dağ bisikletinde artık önemli yer tuttuğu aşikar. Bu sistemlerin daha fazla konfor, daha düşük bası ... Devamı » » » 

Hırsızlığa Karşı Basit Önlemler
Bisiklet hırsızlığı her ne kadar arka planda kalan bir konu olarak gözükse de, dünyanın her yerinde olduğu gibi Türkiye’de de bisi ...
Devamı » » » 

Zincir Atınca Ne Yapmalı?
Orta arttırıcı civarlarında zincir atması bisiklet sürerken çok can sıkıcı. Hatırlarsanız geçtimiz yıl Fransa Turu'nun galibini zi ...
Devamı » » » 

Mar.11 Bisiklet Atölyesinde Neler Olmal...
Auğ.09 Ön ve Arka Amortisörler Nasıl Ay...
Ksm.08 Bayanlara Resimli Lastik Tamiri
Haz.08 Disk Frenlerin Yan Etkileri
Oca.08 Disk Yamulursa Ne Yapmalı?
Ksm.07 Amortisör Montajında İncelikler ...
Eyl.07 Pilli Far Kullananları Uyarmak L...
Auğ.07 HTII Aynakol Montajının Püf Nokt...
Tem.07 Kadroda Çizikler
May.07 Çekiş Sisteminde Uyum Soruları
Mar.07 Aynakol Dişlilerinin Değişimi
Şub.07 Bu Kodlar da Nesi?
Oca.07 Görünmeyen Gramlar
Ara.06 Karbon Keserken Nelere Dikkat Ed...
Eki.06 Sonsuz Vites
Eki.06 Rapidfire
Auğ.06 SID'lerde Lockout Sistemi
May.06 Çekiş Sistemi Tüyoları
May.06 Bisiklet Çantası Yapıyoruz
Nis.06 Jant Telinde Lehim
Mar.06 Disk Fren Soruları
Oca.06 RockShox Psylo Race Bakımı
Atölye Arşivi

 

İlgili Linkler:  

yayin   Bisikletimizi tanıyalım  

  Bu yayın 16680 kez okundu.
  Bu siteden yapılacak alıntılarda kaynak gösterilmesi ahlak kurallarına uygun olacaktır. Bu yazı yazarın sorumluluğundadır.
  Hukuki bir durumda MTBTR.com sorumlu tutulamaz.


 

 
  Peloton  |  Atölye  |  Panorama  |  Teknoloji - Donanım  |  Patika  |  Sağlık  |  Sürüş Teknikleri  |  Yarış Dünyasından  |  mtb parkı: BELGRAD  | 
  Biz Kimiz  |  İletişim ve Yardım  |  İnsan Kaynakları

Hukuki Şartlar & Gizlilik Hakları |  mtbtr.com™ 2001 - 2013