Anasayfa
 MTBTR'de Bugün 
 Fotoğraflar 
2014 Bisiklet Katalogu
   
 
 Kurallar   IK   Biz Kimiz   İletişim ve Yardım   Hoş Geldin, üye girişi yapın Üye Girişi
 
25 . Kasım . 2017  
Kontra Frenden Tepe İnişine
Fren Torku Desteği

Kontra Frenden Tepe İnişine

Yazar: Cüneyt Kazokoğlu
1.7.2007

Sayfamızda dağ bisikletlerinde kullanılan çeşitli fren sistemleri hakkında ziyâdesiyle makâle mevcut. Dolayısıyla bisikletlerde kullanılan diğer frenlere vakit geldi diyebiliriz. Elbette MTBTR bir dağ bisikleti sayfası, dolayısıyla bu sayfada uzun uzadıya dağ bisikletinden uzak konuları irdeleyecek değiliz. Lâkin dağ bisikleti haricinde bir teknolojiyi ele alıp bunun bugün nasıl dağ bisikletinde karşımıza çıktığını görmek gerçekten ilgi çekici olacak.

Kontra Fren

Bisiklete başlayanların büyük çoğunluğu öyle ya da böyle bir şekilde kontra fren dediğimiz frenlerin geriye çevrilmesiyle çalıştırılan arka tekerlek göbeği içindeki fren mekanizmasını kullanmışlardır. Kontra fren bugün de fazlasıyla kullanılan bir sistem, gerçi dağ bisikletlerinde değil, ancak gezi ve şehir içi bisikletlerinde karşımıza yer yer göbekten vites sistemleri ile de bir arada çıkıyor.

Shimano Nexus vitesli ve kontra frenli göbek
Shimano Nexus vitesli ve kontra frenli göbek
Büyük boyut için tıkla!

Kontra frende tork destegi
Kontra frende tork destegi
Büyük boyut için tıkla!

Kontra fren ilk defa 1903 yılında Ernst Sachs tarafından Torpedo adı ile tasarlanıyor. Bu Ernst Sachs sonradan Fichtel&Sachs firmasını kuracak olan şahıs, Sachs firması da (en azından bisiklet bölümünü) bugün SRAM’in satın aldığı ve dönen vites kolları sistemini yaratan firma. 20.yy’in başında bu fren sistemi daha ziyâde göbekten viteslerle birlikte kullanılıyor.

Kontra frenin Torpedo’da kullanılmaya başlayan tasarımı dışında bir de gene Alman firması NSU tarafından tasarlanan Komet serbest düzenekli tasarımı var. Torpedo’daki serbest düzenek içinde silindir seklinde dişler eğik düzlemde arka göbeğin gövdesine bastırılırken Komet’te konik dişler var.

Kontra fren kesiti
Kontra fren kesiti
Büyük boyut için tıkla!

Kontra frenin bugün de kullanılmasının altında yatan üstünlüklerine gelince. Her şeyden önce tamâmen bakim istemeyen tasarımı nedeniyle her hava şartında, çok uzun yıllar tâbir câizse “tik demeden” çalışıyor. Yalnız bugün gezi ve şehir içi bisikletlerinin dışında bu fren sisteminin kullanılmamasının nedenleri de kontra frenin zaafları olarak karşımıza çıkıyorlar. Bunların en önemlisi frenin sadece arka fren için olması tabii, ayrıca göbekten vites dışındaki sistemlerle bir arada kullanılamıyor. Uzun süren inişlerde sürtünme nedeniyle ısınıp tahrip olabiliyor, fren gücünü kaybedebiliyor. Ma’azallah bir iniş esnasında zincir arka dişliden düşecek olsa arka fren de kullanılamaz oluyor. Pedalların her konumundan geriye dönüp frene aktarılabilecek gücün azamî olması haliyle imkânsız. Bu gibi nedenler bu fren tipinin frenlere çok yüklenilmediği sahalarda kullanılmasına yol açmış.

Kontra frenin bir zaafı daha var ki, bu zaafın sonucunda geliştirilen çözüm bugün tepe inişi bisikletlerinde karşımıza çıkıyor, ve makâlemizin konusu.

Kontra fren tork desteğine ihtiyaç duyuyor, çünkü kontra fren harekete geçirildiği zaman oluşan fren torku kadroya dayanıyor. Bu nedenle kadroya binen yükü dağıtacak bir düzeneğe ihtiyaç var. Bu düzenek de tork desteği.

Tepe İnişinde Tork desteği

Günümüzde tepe inişi bisikletlerinde kullanılan frenlerde disk çapları 200mm’nin üzerindeler. Haliyle bu çapta bir diskin kadronun sol tarafında sıkılması ile birlikte oluşan tork ve bu torkun kadronun arka bölümü, yani arka süspansiyonun çalışmasına olan etkisi yadsınamaz.

Arka disk frende ortaya çıkan torku kısmen ana kadroya aktarmak ve bu sayede daha dengeli bir fren-süspansiyon işlevi elde etmek için bugün belirli bir seviyeninüzerindeki tepe inişi bisikletleri ve bunların içinde bilhassa tek eklemli olanlarda fren torku desteği önemli bir özellik.

Bisiklette arka fren sıkılınca üç ana etki yaratılıyor:

Yük dağılımı

Bu etki sadece bisikletler için değil, araba, motosiklet vb. taşıtlar için de geçerli. Hareket halindeyken frene basıldığında ön tekerleğe binen yük artıyor, yani bisiklete binen yük öne doğru ilerliyor, ön amortisör çöküyor, arka amortisör açılıyor.

Fren torku

Eğer fren kaliperi çeki borusunun üzerindeyse, ki bu bütün tek eklemli kadrolarda bu şekilde (bkz. aşağıdaki Tomac) fren yapıldığında fren gücü “tekerlek mili – zemin” boyundaki bir kaldıraç seklinde tork olarak arka süspansiyonu sıkıştırıyor. Yani bir önceki maddede bahsettiğimiz yük dağılımının tam tersi yönde bir güç oluşuyor. Bu tork genelde yük dağılımından daha güçlü olduğundan arka süspansiyon sıkışıyor, sertleşiyor ve fren esnâsında verim kaybediyor.

Kadronun Arka Kısmının Sâbit Tutulması

İşte tam bu aşamada fren torku desteği devreye giriyor. Fren kaliperi çeki borusu ile tork desteği arasında hareketli bir adaptöre monte ediliyor. Fren torku desteği kadronun amortisör ile hareketli konumda bulunan arka kısmını ana kadro, yani ön üçgen ile sâbit bir şekilde birbirine bağlayıp bir trapez oluşturuyor. Bu sâyede fren esnâsında oluşan fren torku kadronun arka kısmında amortisörü sıkıştırmak yerine doğrudan kadronun ön kısmına aktarılıyor, arka süspansiyon fren esnâsında etkin ve verimli kalıyor.

Büyük boyut için tıkla!

Bütün bu anlattıklarımızı görsel olarak sunmak gerekirse... Aşağıdaki çizimde turuncu ok hareket esnâsında tekerleğin dönüş yönünü gösteriyor. Frene basıldığı zaman bisikletin arka yapısı kırmızı ok istikâmetinde yukarı doğru hareket ediyor. Bu nedenle arka süspansiyon sıkışıyor, verimini kaybediyor.

Bir fren torku desteği olduğu takdirde kaliperi bir adaptör ile çeki borusuna değil adaptöre takılı ve hareketli bir konumda. Kaliperin doğrudan çeki borusunda olmaması nedeniyle fren torku doğrudan çeki borusuna aktarılmıyor. Kaliperi taşıyan adaptör de tork desteği üzerinden ana kadroya bağlı ve bu şekilde fren esnâsında oluşan tork ana kadroya aktarılıyor (yeşil ok).

Büyük boyut için tıkla!

Sonuç

Sonuç olarak en azından kâğıt üzerinde fren torku desteği ile fren noktasını daha ileriye almak, yani daha geç fren yapabilmek ve arka süspansiyonun veriminden ödün vermeyerek daha güvenli fren yapmak mümkün oluyor.

Öte yandan fren esnâsında ortaya çıkan yük dağılımı daha fazla oluyor, çünkü arka süspansiyon sâbit tutulmuş oluyor. Arka süspansiyon ne kadar verimli çalışırsa ve kezâ zemin ne kadar bozuksa fren yolu o kadar kısalıyor. Verimi artan arka süspansiyon sâyesinde geç yapılan fren esnâsında da zeminle tekerlek temâsı kaybetmiyorlar.

Yeti markasının kullandığı tork desteği modeli
Yeti markasının kullandığı tork desteği modeli
Büyük boyut için tıkla!

Bunun karşılığında bir nebze ağırlık geliyor tabii, sonuçta fren torku destekleri plastikten değiller, ve de yukarıda belirttiğimiz gibi yük dağılımı daha fazla hissediliyor.

Genel olarak söylenebilecek şey fren torku desteğinin bir “olmazsa olmaz” olmadığı. Artısı (arka süspansiyona etkisi) ve eksisi (yük dağılımının getirdiği olası dengesizlik) herkes tarafından bisiklet üzerinde denenerek hakkında karar verilmesi gereken bir özellik.

Makâlenin kontra fren kısmında Wikipedia'dan faydalanıldı.

 

 
Yayın Sponsoru
  Teknoloji - Donanım

Elektrikli Dağ Bisikletleri Ne Getiriyor?
Elektrikli bisikletler son birkaç yıldır bisiklet dünyasındaki en önemli gelişmelerden sayılıyorlar. Bisiklete binen insan sayısın ... Devamı » » » 

Türkiye Bisiklet Turu Ayakkabılar
“Dost başa bakar, düşman ayağa” derler, 51. yapılan TUR’da yarışan sporcular biz amatörlerin rakibimiz olamaz ama biz yine de ayak ...
Devamı » » » 

Türkiye Bisiklet Turu Bisikletleri

Etixx – Quickstep


Marka / Model: Specialized Venge
Çekiş Sistemi: FSA K-Force Light aynakol / Shi ...
Devamı » » » 

Eki.14 Mavic, Fox, 661, Met ve Scott'ın...
Tem.14 Shimano Ultegra 6800 Testi
Haz.14 SRAM X0 2x10 Grup Testi
Haz.14 MTBTR'de Yazlık Testler
Şub.13 Merida 2013/14 Model Yılı Yenil...
Tem.12 99. Fransa Turu'nda Bisiklet ve ...
Haz.12 Sedona İstanbul Yollarda
Haz.12 Kaskı Doğru Takmak
Auğ.11 3x10 Shimano XT Testi
Tem.11 Mamut Trailers Testi
Nis.11 Shimano'nun İki Yeni Rüzgarlığın...
Şub.11 Specialized bgFit Deneyimi
Tem.10 Değişik Vites Oranları Ne Getiri...
Haz.10 Scott Genius LongTravel, Yeni Sc...
May.10 Sigma Topline 2209
Mar.10 DT Swiss & Schwalbe RideCamp
Ksm.09 Karbon Hakkında Soru-Cevap
Tem.09 AFC Ürünlerini Test Ettik!
Haz.09 Scott'ın 2010 Model Yenilikleri
Şub.09 Shimano'nun Yeni Orta Yolu: SLX
Eki.08 Fox 2009: Dünyanın En İyi XC Kom...
Haz.08 Sigma Sport Powerled Black Testi
Teknoloji - Donanım Arşivi

 

  Bu yayın 19024 kez okundu.
  Bu siteden yapılacak alıntılarda kaynak gösterilmesi ahlak kurallarına uygun olacaktır. Bu yazı yazarın sorumluluğundadır.
  Hukuki bir durumda MTBTR.com sorumlu tutulamaz.


 

 
  Yarış Dünyasından  |  Atölye  |  Panorama  |  Teknoloji - Donanım  |  Patika  |  Sağlık ve Antrenman  | 
  Biz Kimiz  |  İletişim ve Yardım  |  İnsan Kaynakları

Hukuki Şartlar & Gizlilik Hakları |  mtbtr.com™ 2001 - 2015