Anasayfa
 MTBTR'de Bugün 
 Fotoğraflar 
2014 Bisiklet Katalogu
   
 
 Kurallar   IK   Biz Kimiz   İletişim ve Yardım   Hoş Geldin, üye girişi yapın Üye Girişi
 
23 . Nisan . 2018  
Kasklar Hakkında Her Şey
Koruyucu Meleklerimiz

Kasklar Hakkında Her Şey

Yazar: Tolga Durudoğan
28.7.2007

Kasklar: Her bilinçli bisiklet severin mutlaka kullandığı, şimdiye dek kullanmayanların da kullanması gereken, bir bisikletçinin “koruyucu meleği”. Bu yazının amacı bizi bu “melek” ile biraz daha yakından tanıştırmak, ve onun bizi korumak için neler yaptığını göstermek.

Kaskın Yapısı

Modern bisiklet bisiklet kaskları, herkesin eline aldığında kolayca fark edeceği gibi 2 ana yapıdan oluşur: Dışta, genellikle plastik türevi bir malzemeden yapılan ince ve sert bir “kabuk”, iç kısımda ise köpük katman vardır. Dış kabuk, kaska esas şeklini verirken, esas koruyucu görevi içteki köpük kayman yerine getirir. İç kısımları polisterolden, yani bir çeşit stiropordan üretiliyor. Bu stiropor çekirdeğin üzerine de bir polikarbonat dış kaplama yerleştiriliyor. Günümüzde kasklarda en fazla kullanılan üretim yöntemi “in mold”. Bu yöntemde nispeten daha sert olan dış kaplama yumuşak iç çekirdek ile birbirine kaynaklanıyor. 150 bar basınç ile polisterol çekirdek polikarbonat kabuğa bastırılıyor ve 200°C’lik buhar ile birleştiriliyorlar. Uvex, Cratoni ya da Lazer gibi üreticiler iki parça arasında bir de ızgara kullanıyorlar. Bu ızgaranın işlevi de bir çarpma anında darbeyi kaskın geri kalanına eşit olarak yaymak ve kaskta darbenin tek noktada toplanmasını önlemek. Aşağıdaki fotoğraflarda bir kask kesiti görebilirsiniz. Beyaz kısım polikarbonat dış kabuk, siyah kısım ise EPS.

Büyük boyut için tıkla!

Büyük boyut için tıkla!

Büyük boyut için tıkla!

Bu yapının en önemli avantajı hafiflik gibi görünebilir. Ancak gerçek, bundan çok daha fazlasıdır: Çarpma anında, ortaya olağanüstü fazla miktarda enerji ortaya çıkar. İşte tam bu anda, “melek” çarpma noktasındaki (ki burada bu nokta, kask kullanmadığınız takdirde kafanız olmaktadır) enerjiyi dönüştürür ve kullananın genellikle ciddi bir yara almaksızın kazayı atlatmasını sağlar.

Evden cikarken kaski unutmamak gerek!
Evden cikarken kaski unutmamak gerek!
Büyük boyut için tıkla!

Fizik Kuralları

En temel fizik kurallarından biri, sanırız ki, ortaokul sıralarından beri hemen herkesin aklındadır:

Tabiatta hiçbir zaman enerji yoktan var olmaz, var olan enerji de yok olmaz. Ancak başka şekillere dönüştürülebilir.

İşte bu, tam olarak kaskınızın yaptığı şeydir.

Çarpma Enerjisinin Yönetimi ve Dönüşümü

Çarpma anında, çarpma noktasında ortaya yüksek miktarda enerji çıktığını belirttik. Aşağıdaki şekilde, bu enerji değişimi gösterilmiştir. Mızrak gibi olan ani çıkışın hemen hemen yarı seviyesi, kalıcı beyin hasarlarının başladığı seviyedir.

 Kask Kullanılmadığında Enerji Değişimi
Kask Kullanılmadığında Enerji Değişimi
Büyük boyut için tıkla!

Bir kask, çarpma enerjisini soğurmaz, bunu yerine yaptığı şey “enerji yönetimi”dir. Bunu yapmak için köpük kullanılır. Bu köpükleri 2 ana sınıfta inceleyebiliriz: Sert ve çapmaya dayanıklı olanlar ile elastik olanlar. Köpük karakteristiği kaskın tek çok sert çapmalık mı, belirli bir sayıda çapmaya dayanıklı mı, veya çok fazla sayıda hafif çarpmaya mı dayanıklı olduğunu belirler. Fakat hepsinin belirli sınırları vardır.

Bir bisikletçi saatte 20km hız ile kafasını kasksız bir yere vurduğu zaman maruz kaldığı güç 1000 g. Beyinde en ağır tahribâtın 300g’de oluşabildiğini düşünürsek bu değerin ne kadar korkunç olduğu daha iyi anlaşılır. Kask ile maruz kalınan azamî güç ise sadece 250g. Bu değer Avrupa Birliği’nin kasklar konusundaki 1078 numaralı yönetmeliğinde belirlediği azamî değer. Çünkü bu norma uymayan kasklar Avrupa Birliği sınırları içinde satılmasına izin verilmeyen kasklar. Bunun Amerika’daki muâdili CPSC normu. Buna göre de çarpma anında, içerdeki kafa modeline etki eden ivmenin, yerçekimi ivmesinin 300 katından (300g) daha az olması istenir. Bu nedenle içinde EN 1078 ya da CPSC ibâresi bulunan kaskları alışverişte tercih etmekte fayda var.

Darbe emmeyi sağlamak için kask, iki iş yapar. Çapma anında enerjinin ufak bir kısmı köpükte ısıya dönüşür ve köpük sıkışarak, kafanın hareketinin 1 milisaniye veya daha azı yerine, yaklaşık olarak 6 milisaniyede durmasını sağlar. Kask, yukarıda açıkladığımız ve enerji grafiğinde görülen “mızrak”ın keskinliğini, durma süresini 6 milisaniyeye çıkararak azaltır ve kafaya etkiyen enerjinin grafiği, iyi bir kaskın kullanılması ile şu şekilde olur:

 Kask Kullanıldığında Enerji Değişimi
Kask Kullanıldığında Enerji Değişimi
Büyük boyut için tıkla!

Köpükler

Tüm köpüklerin ortak özellikleri vardır. Genel olarak hepsinin imalatı ucuzdur. İyi ısı yalıtkanıdırlar. Bunun anlamı, hava soğuk olmadığı sürece, içeride ısı artışını önlemek için kasklarda hava devridaiminin olduğudur. Tüm köpükler, çarpma etkisiyle yapısal olarak bozulur, her ne kadar bazıları bozulmadan birden çok çarpmaya dayanıklı olsa da.

Bu bozulma oranı, köpüğün yoğunluğuna bağlı olarak oldukça değişkendir. Yoğun köpükler, çok sert çapmalar esnasında, köpük sıkıştıktan sonra kalan enerjinin kafaya iletilmeden öncesinde daha iyi dayanırlar. Yumuşak köpükler ise hafif çapmalarda bile kolayca şekillerini kaybedebilirler, ancak bu, kazanın daha hafif yaralanma ile atlatılmasını sağlar. Bir kask bu iki köpüğün katmanlar halinde kullanılmasıyla yapılabilir, ancak bu, kaskın kalınlığını arttırır.

Çapmaya Dayanıklı Köpükler

Bu tip köpükler, tek sert çarpmaya dayanıklı kaskların yapımı için idealdir. Yukarıda belirttiğimiz gibi, çarpma enerjisinin ufak bir kısmı ısıya dönüştürülür. Daha sonra sıkışan köpük tekrar yay gibi açılmaz, böylece çarpmanın etkilerinin daha fazla kötüleşmesini önler.

Bu tip köpüklerin kullanıldığı kasklar, tek bir çarpmadan sonra bir daha kullanılmamalıdır. Çarpmanın etkileri gözle görülmeyebilir. Şekil bozulmasının bir kısmı dıştaki plastik kabuk tarafından gizlenebilir, veya saatler sonra, köpük eski şeklini alabilir, ancak, sahibini korumak için eskisi gibi enerji yönetimi yapamaz.

Bazı Çapmaya Dayanıklı Köpük Çeşitleri

EPS Expanded Polistyrene (Genişletilmiş Polistiren) en sık kullanılan köpük türüdür.Kimyasal ve fiziksel özellikleri ile ilgili ayrıntıları buraya almayacağız. Ancak biz bisikletçileri esas ilgilendiren çevre yönünden bakarsak, kasklarda kullanılan EPS, genelde geri dönüştürülmez. Sebebi, kalite kontrolle ilgili sorunların bu durumda artmasıdır. Kasklarda kullanılan köpüklerin birçok türü olmasına rağmen, sert çapmalardaki etkin koruması, üretim maliyetleri, hafifliği ve dayanıklılığı sebebiyle EPS halen en çok tercih edilen malzemedir.

EPP Expanded Polypropylene (Genişletilmiş Polipropilen) görünüş olarak EPS’ye çok benzer tek farkı biraz daha elastik bir yapıda olmasıdır. EPP, birden fazla çarpmaya dayanabilen bir köpüktür, çarpmadan sonra eski şeklini ve koruma yeteneklerinin büyük kısmını geri kazanabilir. İşlenmesi biraz daha zordur, fiyatı da EPS’ye göre biraz daha pahalıdır. 2004’te Pro Tec tarafından modifye edilmiş bir EPP, SXP adıyla tanıtılmıştır. Pro Tec, SXP’nin, birden fazla çarpma standartlarını, kaskın kalınlığını arttırmadan yakaladığını belirtmiştir.

EPU Expanded Polyurethane (Genişletilmiş Poliüretan), ayrıca PU olarak da kısaltılır. EPS’ye benzer. Yoğun, iyi ve eşdağılımlı bir yapıya sahiptir. EPS’den daha ağırdır ve daha katı bir izlenim verir. Birçok EPU ürünü Tayvan’da yapılmaktadır, çünkü toksik atık çıkaran imalat süreçlerine, tüm diğer ülkelerde yasak olmasına rağmen Tayvan’da -ne yazık ki- izin verilmektedir.

Tau Çok-Çarpma Teknolojisi veya Re-Up Köpük, Pro Tec ve Shain tarafından 2004’te icat edilmiştir. EPS hücrelerinin EPP içinde asılı durduğu, bir tür ESP-EPP karışımıdır. Yapılan testlere göre bu ürünün kullanıldığı bir kask, 300g sınırına ulaşmadan önce 4 sert çapmaya dayanabilmektedir. Bu tam bir çok-çarpma performansı olmamakla beraber, herhangi bir EPS kaskın elde ettiğinden çok daha başarılı bir sonuçtur.

Kaskat Kasklar

Kaskat kasklar Mayıs 2007’de tanıtılmıştır, kaskta köpüğün kullanılmadığı yeni bir çarpma-yönetim sistemidir. Birden çok çarpmaya dayanıklı ve belki de birçok kaskla karşılaştırıldığında yeterince esnektir. İlk olarak bir hokey kaskında denenmiştir. bir araya gruplanmış küçük plastik silindirlerden oluşan bir yapısı vardır.

Air

Air köpük kullanmayan, tamamen farklı bir yaklaşımdır. İsrailli endüstri tasarımcısı Amos Wagon bu tasarımı internette yayınlamıştır. Bu yapı daha önce denenmiş ve eksik bulunmuştur.

 "Air" Yaklaşımı
"Air" Yaklaşımı
Büyük boyut için tıkla!

Ağırlık Ve Havalandırma

Kasklarda elbette sağlamlık en önemli kıstassa da tek kıstas değil. EN1078 ve CPSC normlarının ötesinde kask alırken dikkat edilecek noktalar var. Her şeyden önce hele de yaz aylarında kaskların havalandırma kabiliyetleri büyük önem taşıyor. Kask üreticileri için önemli olan mümkün olduğunca hafif, mümkün olduğunca iyi hava devridâimine imkân tanıyan ve darbeleri mümkün olduğunca iyi emen bir tasarıma ulaşmak. Kaliteli, üst sınıf kaskların ağırlıkları aşağı yukarı 250-350g arasında değişiyor. İyi bir kask – istisnâlar kâideyi bozmaz – 350g’dan ağır olmamalı diyebiliriz rahatlıkla.

Havalandırma konusu da bilhassa yazları yokuş çıkarken çok önemli bir konu. Vücut fazla ısısının %25’inden fazlasını kafamız yoluyla atıyor. Genel olarak söylenebilecek şey bir kaskta ne kadar çok hava yarığı varsa, o kadar iyi. Yalnız su unutulmamalı ki bir kaskin havalandırma verimi kişiden kişiye çok değişebilen bir nokta. Bisikletçinin sac tıraşı, yoğunluğu (kazınmış kafa – uzun sac) kaskin havalandırma verimini fazlasıyla etkileyen unsurlar.

Kafaya Uyum Ve Denemeden Almamak

Günümüzde gelişmiş kasklar bisikletçilerin kafasına uyum için pek çok seçeneğe sahipler. Çeşitli menteşeler, mandallar, ensede gerginlik ayarlayan düğmeler, sökülüp takılabilen yastıklar... Bütün bu seçeneklerin ışığında çok önemli olan nokta hiçbir kaskı denemeden almamak. Haliyle farklı kafalara farklı oturuyor kasklar, bâzı markaların kasklarının çok iyi sardığı bir kafada, bir diğer markanın kaskı rahatsızlık verebiliyor.

Kask alırken „pahalı = iyi“ denklemine dayanmamak gerek. Gâyet hesaplı ve yüksek verimli kasklar da mevcut. Önemli olan kaskin kafaya uyum sağlaması, çünkü ancak sağlam oturan, sallanmayan bir kask bir kaza anında azamî koruma sağlayabilir. Kafa ile EPS çekirdek arasında 2mm’den fazla boşluk kalıyorsa kask büyük demektir.

Uvex XP100
Uvex XP100
Büyük boyut için tıkla!

Buna ek olarak „Kaskların boyları var mı?“ sorusu akla gelebilir, evet var. Uygun boyda kaski almak için kaskların üzerinden kafanın çevresini bir mezura vs. yardımı ile ölçmek yeterli. Ortaya çıkan veri (örneğin 57cm) üreticinin S/M ya da L veyâhut varsa XL türü bir aralığına tekâbül ediyor. Kafa çevresi ve bunun üretici firmadaki karşılığı konusunda gerek kaskların içindeki etiketlerden, gerekse üretici firmaların internet sayfalarından bilgi edinilebilir.

Bugün genelde kaskların kafayı sarmaları ense bölümünde yer alan bir ayar düğmesi ile gerçekleşiyor. Çeşitli markaların en üst modellerinde, örneğin Uvex’in Supersonic ve XP serilerinde yer aldığı üzere kaski yukarı aşağı ana kayıştan bağımsız olarak 7 kademeli olarak ayarlamaya yarayan IAS 3D türü sistemler bulunuyor.

Uvex IAS 3D
Uvex IAS 3D
Büyük boyut için tıkla!

Son olarak son yıllarda kasklarda ön kısımda sineklik de yerleştirilmeye başlandığını, bunun da yüksek hızda kaskın içine arı girmesi, kafadan sokulma türü tatsızlıkların önüne geçmek için güzel bir çözüm olduğunu belirtelim.

Sineklik
Sineklik
Büyük boyut için tıkla!

Sonsöz

Halen kask takmamakta ısrarlıysanız, umarız bu yazıyı okuduktan sonra bu ısrarınızdan vazgeçersiniz. Emniyet her şeyden önce gelmelidir.

Kaynaklar: Bicycle Helmet Safety Institute http://www.helmets.org, Coroflot http://www.coroflot.com

 

 
Yayın Sponsoru
  Teknoloji - Donanım

Elektrikli Dağ Bisikletleri Ne Getiriyor?
Elektrikli bisikletler son birkaç yıldır bisiklet dünyasındaki en önemli gelişmelerden sayılıyorlar. Bisiklete binen insan sayısın ... Devamı » » » 

Türkiye Bisiklet Turu Ayakkabılar
“Dost başa bakar, düşman ayağa” derler, 51. yapılan TUR’da yarışan sporcular biz amatörlerin rakibimiz olamaz ama biz yine de ayak ...
Devamı » » » 

Türkiye Bisiklet Turu Bisikletleri

Etixx – Quickstep


Marka / Model: Specialized Venge
Çekiş Sistemi: FSA K-Force Light aynakol / Shi ...
Devamı » » » 

Eki.14 Mavic, Fox, 661, Met ve Scott'ın...
Tem.14 Shimano Ultegra 6800 Testi
Haz.14 SRAM X0 2x10 Grup Testi
Haz.14 MTBTR'de Yazlık Testler
Şub.13 Merida 2013/14 Model Yılı Yenil...
Tem.12 99. Fransa Turu'nda Bisiklet ve ...
Haz.12 Sedona İstanbul Yollarda
Haz.12 Kaskı Doğru Takmak
Auğ.11 3x10 Shimano XT Testi
Tem.11 Mamut Trailers Testi
Nis.11 Shimano'nun İki Yeni Rüzgarlığın...
Şub.11 Specialized bgFit Deneyimi
Tem.10 Değişik Vites Oranları Ne Getiri...
Haz.10 Scott Genius LongTravel, Yeni Sc...
May.10 Sigma Topline 2209
Mar.10 DT Swiss & Schwalbe RideCamp
Ksm.09 Karbon Hakkında Soru-Cevap
Tem.09 AFC Ürünlerini Test Ettik!
Haz.09 Scott'ın 2010 Model Yenilikleri
Şub.09 Shimano'nun Yeni Orta Yolu: SLX
Eki.08 Fox 2009: Dünyanın En İyi XC Kom...
Haz.08 Sigma Sport Powerled Black Testi
Teknoloji - Donanım Arşivi

 

İlgili Linkler:  

haber   İlave Gece Emniyeti  

  Bu yayın 20633 kez okundu.
  Bu siteden yapılacak alıntılarda kaynak gösterilmesi ahlak kurallarına uygun olacaktır. Bu yazı yazarın sorumluluğundadır.
  Hukuki bir durumda MTBTR.com sorumlu tutulamaz.


 

 
  Yarış Dünyasından  |  Atölye  |  Panorama  |  Teknoloji - Donanım  |  Patika  |  Sağlık ve Antrenman  | 
  Biz Kimiz  |  İletişim ve Yardım  |  İnsan Kaynakları

Hukuki Şartlar & Gizlilik Hakları |  mtbtr.com™ 2001 - 2015