Anasayfa
 MTBTR'de Bugün 
 Fotoğraflar 
2014 Bisiklet Katalogu
   
 
 Kurallar   IK   Biz Kimiz   İletişim ve Yardım   Hoş Geldin, üye girişi yapın Üye Girişi
 
21 . Kasım . 2017  
Temel Amortisör Terimleri
Amortisör 1

Temel Amortisör Terimleri

Derleyen: Cüneyt Kazokoğlu
11.11.2003

Merhaba!

Bu yazımızla beraber bir amortisör-darbe emiş sistemi serisine giriyoruz. Bu seride amortisörlerin çeşitleri, özellikleri, sınıfları gibi konuları açıklayacağız. Birinci yazımız amortisör konusundaki terimler, temel bilgiler, amortisör özelliklerinde hangi ölçü neyi belirtiyor, neye dikkat etmek gerekiyor, bununla ilgili. İlk yazıyı kolay okunur ve açık seçik olması için madde madde bir amortisör sözlüğü şeklinde yazmayı uygun gördük.

Büyük boyut için tıkla!

Sıkışma-Esneme

Öncelikle amortisör nedir, bunu inceleyelim. Genel anlamda amortisör kelimesiyle kastettiğimiz aslında sistemin modeline göre ya helezon yaylar, sıkıştırılmış hava ya da elastomerdir (bkz. aşağısı). Bisikletin önünde ya da arkasında bulunan çatalların içinde yer alan bu parçaların görevi, bozuk satıhta lastiğin yerle temasını kaybetmemesini sağlamaktır. Bu konuda şu anda en üst sınıf teknolojiyi temsil eden ürünlerden Specialized’in Epic sistemini anlatmak için kurduğu sayfadaki animasyonu sistemin anlaşılması açısından tavsiye ederiz:

Epic sistemi örneğinde süspansiyon

Bisiklet satıhta bir engelden geçerken sıkışan helezon, elastomer ya da hava darbeyi emerek bisikletin seviyesinin bozulmamasını ve lastiğin yerle temasını kaybetmemesini sağlar.

Sıkışan sistem içinde potansiyel enerji biriktirir. Bozuk satıhta engel aşıldığında elinizle sıkıştırdığınız bir yayın esnemesi gerçekleşir, yani sistem içinde biriktirdiği enerjiyi hareket (kinetik) enerjisine çevirerek serbest bırakır, geri teper, buna da esneme diyoruz. Bu esnemenin ya da geri tepmenin kontrolsüz bir şekilde birdenbire olmaması için tepme sırasında açığa çıkan kinetik enerjinin kontrol altına alınması gerekir. Bu işlemi esneme emici gerçekleştirir (Bkz. aşağısı).

Sıkışma eşiği

Sıkışma eşiği tabir ettiğimiz olgu sistemin hangi ağırlık altında sıkışmaya başladığını gösterir. Yani amortisöre ne kadar ağırlık etki etmeli ki yay, hava ya da elastomer sıkışmaya başlasın. Çatalda bulunan iç-dış borunun yanısıra sızdırmazlık elemanları arasındaki sürtünme katsayısı ne kadar düşükse sıkışma eşiği de o kadar alçaktır, sistem o kadar hassas çalışır.

Negatif sıkışma payı

Negatif sıkışma payı sistemin binici bisikletin üzerine oturduğu anda sadece bisikletçinin ağırlığı ile ne kadar sıkıştığını gösterir. Örneğin benim bisikletimde kullandığım 80mm’lik sıkışma payı olan amortisör ben bisiklete binince ayarına göre 5-15mm kadar sıkışıyor. Negatif sıkışma payının gösterdiği olgu bozuk satıhta bir çukurla!! karşılaşıldığında, yani lastik ileri doğru bir dalma hareketi yaptığında sistemin potansiyel olarak ne kadar esneyebileceği, açılabileceği ve bu sayede lastiğin yerle temasını kaybetmemesini sağlayacağıdır. Negatif sıkışma payı genelde iç boruların üstünde dışarıda bulunan bir vida aracılığıyla ayarlanır. Vidaları sıkıştırmak darbe emici sistemin, yani yayın, elastomerlerin daralmasını sağlar ve negatif sıkışma payını azaltır, açmak ise çoğaltır.

Yay çizgisi/oranı

Yay çizgisi yaya etki eden hangi güçte ne kadar potansiyel sıkışma payı bulunduğunu gösteren bir grafiktir. Yay oranı ise yayın yumuşaklık-sertlik katsayısını gösterir. Örneğin bir yayı 1mm sıkıştırmak için 2kg yük etki etmesi gerekiyorsa, yay oranı 2kg/mm’dir. Yay oranı baz alınarak bisikletlerde kullanılan yaylar progresif ve lineer olmak üzere iki gruba ayrılırlar.

Lineer ve progresif yay
Lineer ve progresif yay
Büyük boyut için tıkla!

Lineer yaylar

Lineer sistemde sıkışma oranı yaya etki eden her güçte aynıdır, yani etki eden güç birimi başına yay sabit bir ölçüde sıkışır. Başka bir deyişle sıkışma yolunun başında da sonunda da yay aynı sertliktedir. Bu modelin avantajı sistemin fren ve ayakta kullanım esnasındafazla sekme yapmaması ve sıkışma potansiyelinin daha verimli kullanılabilmesidir. Dezavantajı ise sistemin ufak engellere tepkisinin düşük olmasıdır ve yüksek güç uygulandığında dibe vurma ihtimalidir.

Lineer yay çizgisi
Lineer yay çizgisi
Büyük boyut için tıkla!

Progresif yaylar

Progresif yay başta yumuşakken gittikçe sertleşir, sıkışma oranı azalır. Ufak engellere yayın tepkisi bu sayede daha hassasken sıkışma mesafesi kısmen kısalır.

Progresif yay çizgisi
Progresif yay çizgisi
Büyük boyut için tıkla!

Sıkışma emici

Darbe emici sistemin hareketi iki aşamadan oluşur. Sistem sıkışır (1. aşama) ve esner, açılır (2. aşama). Sıkışma emicinin görevi, ki “emici” kelimesi ile tarif ettiğimiz parça aslında teknik olarak amortisörün kendisidir, sistemin sıkışma hızını kesmektir. Pek çok modelde sıkışma emici sistemin tepki hassasiyetini olumsuz etkilememek için yok denecek kadar hafif ayarlanmıştır.

Esneme/Tepme emici

Sistemin en önemli parçalarından biridir. Sıkışma emicinin mukabili, karşıtı diyebileceğimiz esneme/tepme emici tam ters işlemi yapar, yani sistemin esneme, geri tepme hızını keser. Sıkışmış bir yayın tekrar açılırken kontrolsüz bir şekilde geri tepmesi yüksek hızlarda amortisörün devamlı sekmesine ve sürüş emniyetinin olumsuz etkilenmesine yol açar. Teknik anlamda tepme emicinin yani amortisörün görevi, ki amortisörlerde en yaygın sistemler açık yağ banyosu dediğimiz yağın kanallar arasında geçişini sağlayan bir sistem ya da kapalı yağ kartuşudur, geri tepme esnasında açığa çıkan kinetik enerjiyi emerek kontrol altına almak ve bu sayede sistemin geri tepme hızını kesmek, kontrollü tepme sağlamaktır. Bu da açığa çıkan kinetik enerjiyi sürtünme sayesinde ısı enerjisine çevirerek gerçekleşir.

İç boru-dış boru

Amortisörler iki adet boru tipinden oluşurlar. Dıştaki borular daha kalın olup jant göbeğini tutan, iç borular ise ince olup darbe emme işlemi sırasında dış boruların içine giren borulardır.

Fren köprüsü

Sağ ve sol dış boruyu birbirine bağlayan bu parça aynı zamanda jant frenlerinin de monte edildiği yerdir. Bunun yanında sağ ve sol iç boruların aynı ölçüde dalmasını sağlar, çatalın sertliğini artırır.

Şaft

Şaft amortisör gövdesinden çıkan ve bisikletin kadrosuna amortisörü bağlayan borudur. Yaklaşık son 5 yıldır şaft genişliği konusunda oturan bir standart var, bu da 1 1/8 inçlik ölçü. Eski bisikletlerde 1 inç de görülüyor. Süspansiyon üretenler icinde Manitou firması tepe inişi için 1,5”’lik çatal üretiyor, Cannondale bisikletlerinde 1 ¼ inç ölçüsü kullanılıyor.

Büyük boyut için tıkla!

Yağ kartuşu-açık yağ banyosu

Yağ kartuşu çatalın içinde sağda ya da solda yer alan ve kinetik enerjinin ısı enerjisine çevrimini sağlayan yağı içinde tutan kapalı kartuşdur. Sıkışma ve esneme esnasında bir piston kartuşun içinde dar kanalların içinden yağı iter. Açık yağ banyosunda ise yağ çatal borularının içinde kısmen açıkta durur. Bu sayede oluşan sürtünme enerjisi her iki sistemde de yayların kontrolsüzce sekmesini engeller. Açık yağ sisteminin avantajı çok daha az bakım gerektirmesidir. Yağın miktarı, ağdalığı (viskozite), kanalların büyüklüğü emme sisteminin gücünü ayarlar.

Amortisör geometrisi

Darbe emici sistemlerle, amortisörlerle donatılmış ön çatallar sabit çatallara göre daha yüksektirler. Bu yüzden ön amortisörle donatılmış bir bisikletin kadrosu amortisöre uygun yapılmıştır. Buna amortisör geometrisi denir. Sabit çatallı bir kadroya amortisör takmak kadronun önünü kaldıracağı gibi açıları daraltır, tırmanmada zorluk çıkarabilir.

Elastomer

Elastomerler plastik bazlı darbe emicilerdir. Günümüzde dağ bisikletlerinde iki tip elastomer kullanılır. Açık hücreli „mikro-selüler“ elastomerler daha pahalı olmakla beraber soğuk havalara daha dayanıklılardır, ayrıca darbe emici özellikleri daha güçlüdür. Kapalı hücreli „poli-selüler“ elastomerler ise daha ucuz olmalarına karşın soğuk havalarda sertleşir ve darbe emiciliklerinden ödün verirler.

Faydalanılan kaynaklar: BIKE dergisi, www.tuninglinx2.com

,

 

 
Yayın Sponsoru
  Teknoloji - Donanım

Elektrikli Dağ Bisikletleri Ne Getiriyor?
Elektrikli bisikletler son birkaç yıldır bisiklet dünyasındaki en önemli gelişmelerden sayılıyorlar. Bisiklete binen insan sayısın ... Devamı » » » 

Türkiye Bisiklet Turu Ayakkabılar
“Dost başa bakar, düşman ayağa” derler, 51. yapılan TUR’da yarışan sporcular biz amatörlerin rakibimiz olamaz ama biz yine de ayak ...
Devamı » » » 

Türkiye Bisiklet Turu Bisikletleri

Etixx – Quickstep


Marka / Model: Specialized Venge
Çekiş Sistemi: FSA K-Force Light aynakol / Shi ...
Devamı » » » 

Eki.14 Mavic, Fox, 661, Met ve Scott'ın...
Tem.14 Shimano Ultegra 6800 Testi
Haz.14 SRAM X0 2x10 Grup Testi
Haz.14 MTBTR'de Yazlık Testler
Şub.13 Merida 2013/14 Model Yılı Yenil...
Tem.12 99. Fransa Turu'nda Bisiklet ve ...
Haz.12 Sedona İstanbul Yollarda
Haz.12 Kaskı Doğru Takmak
Auğ.11 3x10 Shimano XT Testi
Tem.11 Mamut Trailers Testi
Nis.11 Shimano'nun İki Yeni Rüzgarlığın...
Şub.11 Specialized bgFit Deneyimi
Tem.10 Değişik Vites Oranları Ne Getiri...
Haz.10 Scott Genius LongTravel, Yeni Sc...
May.10 Sigma Topline 2209
Mar.10 DT Swiss & Schwalbe RideCamp
Ksm.09 Karbon Hakkında Soru-Cevap
Tem.09 AFC Ürünlerini Test Ettik!
Haz.09 Scott'ın 2010 Model Yenilikleri
Şub.09 Shimano'nun Yeni Orta Yolu: SLX
Eki.08 Fox 2009: Dünyanın En İyi XC Kom...
Haz.08 Sigma Sport Powerled Black Testi
Teknoloji - Donanım Arşivi

 

İlgili Linkler:  

haber   Magura 2007  
haber   Specialized 2007  

  Bu yayın 14679 kez okundu.
  Bu siteden yapılacak alıntılarda kaynak gösterilmesi ahlak kurallarına uygun olacaktır. Bu yazı yazarın sorumluluğundadır.
  Hukuki bir durumda MTBTR.com sorumlu tutulamaz.


 

 
  Yarış Dünyasından  |  Atölye  |  Panorama  |  Teknoloji - Donanım  |  Patika  |  Sağlık ve Antrenman  | 
  Biz Kimiz  |  İletişim ve Yardım  |  İnsan Kaynakları

Hukuki Şartlar & Gizlilik Hakları |  mtbtr.com™ 2001 - 2015