Anasayfa
 MTBTR'de Bugün 
 Fotoğraflar 
2014 Bisiklet Katalogu
   
 
 Kurallar   IK   Biz Kimiz   İletişim ve Yardım   Hoş Geldin, üye girişi yapın Üye Girişi
 
25 . Kasım . 2017  
Ergonomi ve Vites Elcikleri
Vites 2

Ergonomi ve Vites Elcikleri

Derleyen: Cüneyt Kazokoğlu
31.12.2003

Merhaba!

Geçen yazımızda vites matematiği, ön ve arka vites attırıcılar konusunu işlemiştik. Bu yazımızda vites elciklerine bakacağız. Vites elciklerini ayrı bir yazı konusu yapmamızın arkasında yatan nedene gelince… Belirttiğimiz gibi ön ve arka vites sistemleri markalardan bağımsız olarak aynı tekniğe dayanıyorlar, önde kafes arkada paralelogram. Markalara ait ufak farkların dışında ana sistem bundan ibaret. Markalar arasındaki en büyük farklar ise elciklerde gözlemleniyor. Bu nedenle bunların belirli bir seviyenin üstündeki modellerini isterseniz markalara göre inceleyelim.

Yalnız buna geçmeden önce ergonomi konusunda biraz bilgi vermek sistemleri tartmak açısından faydalı. Belli hareketleri öğrenirken vücudumuz, yani beyin-sinir-kas sistemimiz bazı aşamalardan geçer. Fazla detaya girmeden belirtmek gerekirse irdelemeyle başlayan bu aşamalar, sınamayla devam eder, ve en sonunda motorik hareketler dediğimiz seviyeye ulaşılır. Motorik hareketlerin özelliği yapılırken düşünülmemesi, reflekse benzer bir şekilde yapılmasıdır. Golcünün 18 içinde ayağına top geldiği zaman sağa mı vursam sola mı diye düşünmeden topu kaleye yollaması gibi. Vites geçirim sistemlerinde de aynı şekilde elciklere hükmetmemiz bir süre sonra motorlaşır, vites sistemi vücudun tabii hareketlerine, yerleşmiş komutlarına ne kadar uygunsa bu motorlaşma aşaması da o kadar çabuk gelir. Ergonomi bu bağlamda vites sistemine alışmamız, bilmediğimiz bir sistemin başına oturur oturmaz kullanabilmemiz ve kullanırken hata yapmamamız açısından önem taşır.

Bu girişten sonra gelelim marka ve modellere.

Shimano:

En yaygın markadan başlamak gerekirse. Shimano vites elciği sahasında iki ayrı model çıkarıyor. Rapidfire ve Dual Control.

Rapidfire:

Önce daha kıdemli sisteme, Rapidfire’a bakalım. Rapidfire toplam 2 elcikten ve elcik başına 2 koldan oluşan bir sistem. Sağ elcikten arka vites attırıcı, sol elcikten ise ön vites attırıcı yönetiliyor. Başparmakla yapılan itme (teli çekme) işlemiyle her iki tarafta da zincir daha büyük dişlilere çıkarılıyor, işaret parmağıyla yapılan çekme işlemiyle de (teli boşaltma) zincir daha ufak çarklara indiriliyor. Sistem alışanlar için çok basit, çok kullanışlı. Öncelikle ergonomik olarak alışma devresinden sonra çok başarılı. Her ele uyuyor. Hızlı ve kolay vites değişimi sağlıyor, bir kere sistemi kavradıysanız hata yapma ihtimaliniz yok gibi. Teknik kısım kapalı sistem, tozdan, kirden korunmuş, ayrıca düşüşlerde zarar görmeyecek bir şekilde gidonun altında saklı. Vurgulamak istediğimiz, sistemin kavrandıktan sonra ergonomik olarak en iyi sistemlerden biri olduğu. Bunda sistemin bisiklet teknolojileri içinde nispeten eski olması, çocukluk hastalıklarını gecirmiş olması ve zaman icinde yapılan teknolojik yenilikler sayesinde olgunluk devresinin zirvesinde olmasının payı büyük.

Shimano XT Rapidfire vites elciği
Shimano XT Rapidfire vites elciği
Büyük boyut için tıkla!

Simdi gelelim sistemin dezavantajlarına. Birincisi aynı anda fren yaparken vites gecirmek kolay değil, baş ve işaret parmaklarınız vites kollarına hükmettiği için fren kolunu orta parmağınızla sıkmanız gerekiyor, bu alışıldıktan sonra yapılması zor olmayan birşey.

Ikinci sorun başparmakla değil ama işaret parmakla vites değiştirirken yaşanıyor, ki bu sorun birazdan inceleyeceğimiz SRAM’in Gripshift modelinin Rapidfire’a karşı en büyük avantajı. Vites düşürürken başparmağınızla vites kolunu ittiğinizde 4-5 dişli atlayabilirken örneğin zinciri arkadaki ikinci büyük dişliden ikinci küçük dişliye düşürmek yani vites arttırmak icin teker teker bütün viteslerden geçmeniz gerekiyor, yani işaret parmagınızı 6 çarklık bir vites artırımı icin 6 defa çalıştırmalısınız. Araba dünyasıyla biraz teknik açıdan ilgilenenler bilirler, özellikle yarış arabalarında sıralı/ardışık (“sequential”)vites sistemi vardır, yani 6. vitesten 2. vitese atlayamazsınız, 6-5-4-3-2 sırasını izlemeniz gerekir, Rapidfire’da da vites değişimi aynı temele dayanıyor.

Shimano LX Rapidfire elcik-fren seti
Shimano LX Rapidfire elcik-fren seti
Büyük boyut için tıkla!

Üçüncü sorun sistemin çalışmasını öğrenmekte yatıyor. Rapidfire’la bisiklete binmeye başlayanlar icin sorun değil ama ilk defa öğrenenler için Rapidfire karışık bir sistem. Bunun temelinde her işlem için ayrı bir kol bulunması yatıyor, yani 4 tane parmağınızı kullanıyorsunuz, bu 4 ayrı hareket imkanı demek, ki öğrenme devresinde kafa karıştırması fazlasıyla mümkün. Rapidfire bu açıdan bakıldığında motorsal olarak oturması nispeten uzun süren bir sistem.

Öte yandan bütün bu dezavantajlar sistemi benimseyip alıştıktan sonra sizin için hiçbir şey ifade etmiyor. Bir kere alıştıktan sonra bir Rapidfire taraftarı olup ömür boyu başka sistem kullanmayacağınız düşüncesi yerleşiyor kafanıza.

Dual Control:

Siz bu düşüncede mutlu mutlu vites değiştirirken Shimano boş durmuyor tabii, yeni sistemler geliştiriyor. Shimano 2003 yılıyla beraber önce XTR grubunda olmak üzere Dual Control sistemini piyasaya sürdü. Yarış bisikleti kullananlar bilirler, eski modellerde kadroda bulunan vites kollarını bir kenara bırakırsak yarış bisikletlerinde fren kollarının yanal hareketi vites geçirirken dikey hareketi, yani çekilmesi frenleri çalıştırır. Shimano dağ bisikleti sahasına da Dual Control ile bu sistemi yerleştirmeye kararlı.

Shimano XT Dual Control elcik
Shimano XT Dual Control elcik
Büyük boyut için tıkla!

Dual Control sisteminde tek bir kol var. Adı üstünde, bu kolun iki işlevi var, bunlardan birincisi fren yapmak elbette, ikincisi vitesleri geçirmek. Fren kolunun çekilmesi fren yaparken üstten bastırılması ve alttan kaldırılması vitesleri çalıştırıyor. Kolun üstten bastırılması vites zinciri ufak dişlilere indirirken kaldırılması zinciri büyük dişlilere geçiriyor.

Gelelim sistemin avantaj-dezavantajına. En büyük avantajı sistemin derli topluluğu, bu donanımda gidonda sadece iki kol bulunuyor. Sistem hızlı ve güzel çalışıyor. Açıkçası bunun dışında sistemin Rapidfire’a oranla teknolojik gelişme olmak dışında çok büyük bir getirisi yok. Bu aşamada dezavantajları başlıyor, ki belki de en önemlisi ergonomik. Kolu yukarı kaldırmak icin eli/parmağı veya parmakları kolun altına sokmak ve bunların dış yüzüyle yukarı itmek gerekiyor. Bu hareket tabiatta aslında neredeyse hiç kullanılmayan bir hareket, bu yüzden kasları çok çabuk yoruyor. Başka bir nokta bu sistemde bütün vites geçirimlerinin sıralı/ardışık olması, Rapidfire’da en azından vites düşürürken büyük zıplamalar yapılıyor, Dual Control’da daima teker teker vites geçirmek gerek.

Ayrıca aynı anda vites ve fren işlevlerini kullanırken sorun yaşanabiliyor, vites geçirmek istediğiniz anda fren yapabiliyor, ya da fren yaparken vitesleri geçirebiliyorsunuz, alışmak için bayağı zaman gerekiyor.

Shimano XTR Dual Control elcik
Shimano XTR Dual Control elcik
Büyük boyut için tıkla!

Uzun lafın kısası, yeni sistemlerin hepsindeolduğu gibi başlarda çocukluk hastalıkları ortaya çıkıyor, alışmak zaman alıyor vs. Zaman içinde bu sistemin de yerleşeceği muhakkak gibi duruyor. Özellikle –benim gibi- Rapidfire taraftarlarını üzecek ama Shimano bu sistemi 2004 modelleriyle XT grubuna indirdi, 2005’ten itibaren artık LX serisi de Dual Control olacak.

Revoshift:

Yelpazeyi tamamlamak icin burada belirtmekte fayda var, Shimano en alt gruplarından Tourney’de Revoshift sistemini kullanıyor, bu sistem birazdan açıklayacağımız SRAM’ın Gripshift sistemiyle teknik olarak çok benzeşiyor.

Shimano Tourney Revoshift
Shimano Tourney Revoshift
Büyük boyut için tıkla!

SRAM

SRAM markası hakkında ayrıca detaylı bir yazımız mevcut. Burada ürün yelpazesini tamamlamak için kısmen tekrar yapacak, bunun yanında SRAM'in ergonomik özellikleri, diğer sistemlerle karşılaştırıldığındaki kullanım avantajları gibi ufak eklemeler yapacağız. Baştan belirtmemiz gereken bir nokta Shimano vites sistemlerinin ve SRAM sistemlerinin kendi aralarında değişmeyen sistemler olduğu. Yani örneğin SRAM elcikleriyle Shimano XT vites attırıcı ve tersi kombinasyon kullanılamaz. Bunun sebebi vites kollarındaki hareketlerin oranlarında yatıyor. Bir dişli değiştirmek için gereken telin hareket mesafesi SRAM ve Shimano’da farklı. Bu nedenle değişik sistemlerin uyumlu ve düzgün çalışması (tekrar hatırlatalım, bu dediklerimiz sadece arka attırıcı için geçerli) zor.

Gripshift:

Belki ilk söylenmesi gereken ergonomik açıdan, motorsal öğrenim açısından Gripshift sisteminin en iyi sistem olduğu. Yeni başlayanların nasıl çalıştığını en kolay kavradığı, yaptığı hataların nedenini ve düzeltme yöntemini hemen buldugu bir sistem Gripshift.

SRAM X0 vites elciği
SRAM X0 vites elciği
Büyük boyut için tıkla!

Gripshift elin baş ve işaret parmaklarının arasına denk gelecek şekilde döndürülerek çalışan bir halka sistemi. Gidonu tutmaktan farksız bir şekilde tutulan halkanın kavranıp kendimize doğru çevrilmesi durumunda vites düşürülürken gidiş yönüne çevrilmesi durumunda yükseltiliyor. En büyük avantajı çok basit olması. Sistem hayatında hic kullanmamış birinin bile hemen kavrayacağı şekilde tasarlanmış. Vücut çevirme hareketine örneğin vidalama işleminde, örneğin bir radyonun ses ayarı düğmesinden zaten aşina. Dolayısıyla Gripshift’e de çok çabuk alışılıyor, hata yapma olasılığı çok düşük, yapılan hatayı düzeltmek ve nereden kaynaklandığını anlamak ise çok kolay. Yani ergonomik açıdan çok iyi tasarlanmış bir ürün Gripshift. Belki bu açıdan tek dezavantajı, ve Shimano sistemlerinin üstün yanı, elin sabit pozisyonundan çıkarılması gerektiği. Shimano sistemlerinde el gidonda sabit duruyor, vites değişimi parmaklar aracılığıyla yapılıyor. Gripshift’te kısmen elin pozisyonunu bırakması, çevirme işleminde dönmesi gerekiyor.

SRAM X9 vites elciği
SRAM X9 vites elciği
Büyük boyut için tıkla!

Bir diğer avantajı birden fazla vites değişiminin aynı anda yapılabilmesi. Hem vites küçültürken, hem de yükseltirken vitesler arası geçiş kolay sağlanabiliyor, zıplamalarda kesinlikle sorun yaşanmıyor, dolayısıyla vites geçirme hızı Shimano sistemlerine oranla daha yüksek.

Belki eleştirilecek yine bir başka nokta, ki bu özellikle zamanın önemli olduğu yarış gibi ortamlarda ağır basıyor, aynı anda fren ve vites mekanizmalarının kullanılamaması.

Trigger:

SRAM 2003 yılıyla birlikte Trigger sistemini piyasaya sürdü. Trigger teknik olarak Shimano’nun Rapidfire modellerini andırıyor. Pekçok kişi için aslında Shimano’nun Rapidfire’la piyasada sahip oldugu hegemonyayı kırmak ve Rapidfire patentini aşmak için oluşturulmuş bir kopya. Bu nedenle örneğin Almanya’da olay iki firma arasında mahkemeye kadar gitti. Sistemin Rapidfire hedef alınarak yapıldığı konusunda başka işaretler de var. Ilk defa Trigger modeliyle SRAM Shimano ile arasındakı teknik uyumsuzluk engelini aşmış bulunuyor, Trigger aynı zamanda Shimano uyumlu bir sistem, yani arkada Shimano vites attırıcı, gidonda da Trigger sistemi sorunsuz çalışıyor.

SRAM X9 Trigger vites elciği
SRAM X9 Trigger vites elciği
Büyük boyut için tıkla!

Trigger’da da Rapidfire’da oldugu gibi 4 tane kol var. Aradaki tek minik fark ise Trigger’daki hareket yönü. Rapidfire’da başparmak zinciri büyük dişlilere geçirmek icin kolu itip, işaret parmağı zinciri ufak dişlilere geçirmek için kolu çekerken Trigger’da bir elcikteki iki kol da başparmakla idare ediliyor, iki kol da başparmağın itmesiyle çalışıyor. Öndeki kol vites küçültürken (zincirin ufak dişlilere geçişi) arkadaki kol vites yükseltiyor (zincirin büyük dişlilere geçişi). Bu sistemin tabii Rapidfire’a göre en büyük avantajı işaret parmağının serbest kalması ve bu sayede fren kolunda durabilmesi. Yani Rapidfire’da alışmak gereken aynı anda fren-vites işlemi, Trigger’da daha da kolay gerçekleşiyor.

Suntour:

Suntour Japon menşeili, daha cok amortisörleriyle tanıdığımız bir firma. Ama ürettikleri bununla sınırlı değil. Pedaldan disk frene, vites attırıcılardan sele borusuna kadar geniş bir ürün yelpazesi var. Diğer gruplarda olduğu gibi vites attırıcı sistemleri de aynı teknik temellere dayanıyor.

ICE

Suntour ICE (Integrated Control Equipment) iki basit sistemi, Rapidfire ve Gripshift’i birleştirmeye çalışan bir sistem. Ön ve arka vites attırıcılar icin iki ayrı sistem kullanılmış. Arka vites attırıcı Gripshift benzeri bir halkayla kullanılırken öndeki 3 kademeli attırıcı Rapidfire benzeri bir kol sistemiyle kullanılıyor. Bu yöntemin avantaji iki sistemin de gidonun aynı tarafından, tek elle kontrol edilebilmesi. Yalnız bu bir taraftan avantajken, diğer taraftan dezavantaj.

Suntour ICE vites elciği
Suntour ICE vites elciği
Büyük boyut için tıkla!

Suntour firmasının bu yöntemi kullanırkenki düşüncesi artık son derece gelişmeye başlayan süspansiyon sistemleri. Ne alakası var demeyin, amortisör yazımızda da belirttiğimiz gibi artık amortisörlerde giderek artan bir şekilde kilitleme sistemi (lock-out) kullanılıyor. Hala amortisörlerin büyük bir kısmında kilitleme işlemi çatalın ya da arka amortisörün üstünden yapılıyor. Yalnız birkac yıldır gidona yerleştirilen kilit elciklerinin sayısında artış var. Suntour’un avantaji, ön ve arka için kilit elciklerinin gidonun solunda, vites sistemlerinin sağında yer alabilmesi.

En büyük dezavantajı ise tabii aynı anda hem ön hem arka vites sistemlerinin kullanılamaması, ne de olsa bir tarafta tek elimiz var. Bütün bunların yanında bir de fren yapmaya kalkarsanız yandınız demektir, çünkü arka fren, ön vites ve arka vites tek bir elle halletmeniz gereken işlemler. Bu yüzden her ne kadar teknolojik olarak gelişmiş bir sistem olsa da ICE daha çok sık vites değiştirilmesi gerekmeyen tur ve gezi bisikletlerine uygun bir sistem.

Faydalanılan kaynak: BIKE 12/03



 

 
Yayın Sponsoru
  Teknoloji - Donanım

Elektrikli Dağ Bisikletleri Ne Getiriyor?
Elektrikli bisikletler son birkaç yıldır bisiklet dünyasındaki en önemli gelişmelerden sayılıyorlar. Bisiklete binen insan sayısın ... Devamı » » » 

Türkiye Bisiklet Turu Ayakkabılar
“Dost başa bakar, düşman ayağa” derler, 51. yapılan TUR’da yarışan sporcular biz amatörlerin rakibimiz olamaz ama biz yine de ayak ...
Devamı » » » 

Türkiye Bisiklet Turu Bisikletleri

Etixx – Quickstep


Marka / Model: Specialized Venge
Çekiş Sistemi: FSA K-Force Light aynakol / Shi ...
Devamı » » » 

Eki.14 Mavic, Fox, 661, Met ve Scott'ın...
Tem.14 Shimano Ultegra 6800 Testi
Haz.14 SRAM X0 2x10 Grup Testi
Haz.14 MTBTR'de Yazlık Testler
Şub.13 Merida 2013/14 Model Yılı Yenil...
Tem.12 99. Fransa Turu'nda Bisiklet ve ...
Haz.12 Sedona İstanbul Yollarda
Haz.12 Kaskı Doğru Takmak
Auğ.11 3x10 Shimano XT Testi
Tem.11 Mamut Trailers Testi
Nis.11 Shimano'nun İki Yeni Rüzgarlığın...
Şub.11 Specialized bgFit Deneyimi
Tem.10 Değişik Vites Oranları Ne Getiri...
Haz.10 Scott Genius LongTravel, Yeni Sc...
May.10 Sigma Topline 2209
Mar.10 DT Swiss & Schwalbe RideCamp
Ksm.09 Karbon Hakkında Soru-Cevap
Tem.09 AFC Ürünlerini Test Ettik!
Haz.09 Scott'ın 2010 Model Yenilikleri
Şub.09 Shimano'nun Yeni Orta Yolu: SLX
Eki.08 Fox 2009: Dünyanın En İyi XC Kom...
Haz.08 Sigma Sport Powerled Black Testi
Teknoloji - Donanım Arşivi

 

İlgili Linkler:  

kurum   Shimano  
kurum   SRAM  
kurum   SR Suntour  

  Bu yayın 9083 kez okundu.
  Bu siteden yapılacak alıntılarda kaynak gösterilmesi ahlak kurallarına uygun olacaktır. Bu yazı yazarın sorumluluğundadır.
  Hukuki bir durumda MTBTR.com sorumlu tutulamaz.


 

 
  Yarış Dünyasından  |  Atölye  |  Panorama  |  Teknoloji - Donanım  |  Patika  |  Sağlık ve Antrenman  | 
  Biz Kimiz  |  İletişim ve Yardım  |  İnsan Kaynakları

Hukuki Şartlar & Gizlilik Hakları |  mtbtr.com™ 2001 - 2015