Anasayfa
 MTBTR'de Bugün 
 Fotoğraflar 
2014 Bisiklet Katalogu
   
 
 Kurallar   IK   Biz Kimiz   İletişim ve Yardım   Hoş Geldin, üye girişi yapın Üye Girişi
 
25 . Kasım . 2017  
Jant Frenleri
Frenler 1

Jant Frenleri

Yazar: Cüneyt Kazokoğlu
13.3.2004

Bisikletin üzerinde en çok durulması gereken parçalarından biri de frenler. Bisikleti hızlı kullanmak, inişler vs. güzel şeyler ama güvenli bir duruş imkanı olmayınca faciaya yol açabiliyorlar. Dolayısıyla frenlerimizi tanımamız, fren alırken sistemler arasında mukayese edebilmemiz mühim.

Bu yazımızla başlayarak iki yazıda frenler konusuna eğileceğiz. Birinci yazıda jant frenlerini, yani cantilever, V-tipi ve hidrolik jant freni olan Magura’nin HS serisini, ikinci yazımızda ise son yıllarda giderek yayılan disk frenleri tartışacağız.

Jant freninin neden jant freni olduğu aşikar, çünkü yavaşlama işlemi fren pabucu ile jant arasındaki sürtünme ile sağlanıyor. Bu yazıda fren tipleri konusunda açıklayıcı bilgi vereceğiz. Bu yazımıza paralel olarak da atölye bölümümüzde değişik fren tiplerinin fren verim ve gücünü arttırmak için ne gibi yöntemler kullanılabilir sorusuna cevap arayacağız.

Jant frenleri hakkında sistemi kavramak açısından belki fren çeşitlerine geçmeden önce değinilmesi gereken nokta mekanik verim. Mekanik verim fren elciğini sıkış gücü ile fren pabucunun janta baskısı arasındaki bağlantıyı gösteriyor. Yani fren elciğini 10N gibi bir güçle sıkınca pabuç janta 50N gücünde bir baskı uyguluyorsa mekanik verim 50 / 10 = 5 demek. Kısaca mekanik verim, fren elciği ile kol arasındaki kaldıraç oranının bir ifadesi.

Elbette frenlerde mekanik verim ne kadar fazla olursa o kadar iyi, ama önemli olan iki ayrı nokta var. Bunlardan birincisi mekanik verim ile ters orantılı olan fren elciği yolu. Yani mekanik verim ne kadar artarsa fren elciğini o kadar çok sıkmak gerek, bu da eninde sonunda elciğin gidona dayanması demek. Yani bu açıdan yaklaşıldığında fren yolu sınırlı, bu nedenle mekanik verim de sınırlı.

İkinci nokta mekanik verimin yanı sıra frenin dozunu ayarlayabilmenin önemi. Yani bilgisayarlarda olduğu gibi 0 ve 1 ya da açık ve kapalı dışında başka bir konum bilmeyen ve her fren sıkıldığında jantları kilitleyen bir frenle yavaşlamak imkansız olur. Dolayısıyla mekanik verim tek hedef değil.

Son olarak bütün fren sistemleri için geçerli olan bir nokta: Fren elcikleri ne kadar sert olurlarsa elciğe verilen gücü o kadar doğrudan frene aktarabiliyorlar. Elciğin plastikten olması, nispeten yumuşak olması nedeniyle esnemesi, elciğin sıkılırken maruz kaldığı gücün bir kısmını emmesine neden oluyor. Dolayısıyla alüminyum elcikler her zaman daha iyiler.

Lafı uzatmadan dağ bisikletlerinde kullanılan jant frenlerine geçelim

Cantilever frenler

Cantilever manivela demek. Karşılıklı iki ayak üzerinde duran manivelaları tarif ediyor, Kolaylık olsun diye C-tipi fren diyelim. Dağ bisikletlerinde kullanılan en eski tip frenler bunlar. Herhalde yaşı 25’in üstünde herkes ilk bisikletinde C-tipi fren kullanmıştır. Çalışma sistemi hakkında söylenebilecek ya mühendislik derecesinde matematiksel şeyler var. Çok teknik teferruata girmeden açıklamak gerekirse: Fren elciğinin sıkılmasıyla çekilen tel jantın iki tarafındaki fren ayaklarını çekiyor ve bu şekilde fren ayaklarına bağlı pabuçları janta yapıştırıyor.
Cantilever fren
Cantilever fren
Büyük boyut için tıkla!

C-tipi frenlerin janta verdiği güç –diğer verileri sabit tutarsak- fren kolunun janta olan açısıyla ilintili. Bu çalışmada da görüleceği üzere çapraz kablo açısı (A) ne kadar artarsa mekanik verim de o kadar artıyor, frenden alınan güç çoğalıyor. Ya da çapraz kablo açısı ile bir üçgen oluşturan bağlantı açıları (B) ne kadar azalırsa aynı şekilde mekanik verim o kadar artıyor. Teorik olarak en yüksek mekanik verim 0°’lik bağlantı açısı (180° çapraz kablo açısı) ile alınıyor.
Cantilever frende açılar
Cantilever frende açılar
Büyük boyut için tıkla!

C-tipi frenler bugün tarih mi oldular? Hayır, kesinlikle değil. Bugün hâlâ çamur deryaları içinde geçen ve malzeme açısından son derece zorlayıcı olan kros yarışlarında neredeyse sadece C-tipi frenler kullanılıyor. Bunun sebebi kros yarışlarında çamur içinde fren pabuçlarının janta ne kadar uzak dururlarsa o kadar az çamur toplamaları. Bu koşula da en iyi C-tipi frenler uyuyorlar.

V-Tipi fren

Aslında V-tipi fren de cantilever fren. Yine aynı şekilde iki tarafta simetrik iki kol fren gücünü aktarıyor. Fark fren telinin yukarıdan gelip çapraz tel şeklinde ikiye ayrılmaktansa tek taraftan doğrudan çekim sağlaması. Bu nedenle mekanik verim V-tipi frenlerde C-tipi frenlere oranla daha yüksek.
Shimano Deore XT V-tipi fren
Shimano Deore XT V-tipi fren
Büyük boyut için tıkla!

V-tipi frenleri 90’lı yıllarda Shimano ilk defa çıkardı. C-tipi frenlere oranla daha güçlü olmaları nedeniyle çok çabuk yayıldılar, değişik markaların değişik modelleri ile birliktebugün en yaygın kullanılan fren tipi diyebiliriz.

Hazır yeri gelmişken çok sık sorulan bir soruya değinelim: C-tipi fren elcikleri ile V-tipi frenler kullanılır mı?

Cevap: Kullanılmasına tabii ki kullanılır, sonuçta teli takılıp elcik sıkılacak. Yalnız C-tipi elcikler C-tipi frenlerin oranına göre tasarlandıkları için V-tipi frenlerin oranında V-tipi elciklerin verdikleri verimi çoklukla veremezler. Sonuç itibariyle elbette modelden modele değişmekle beraber farklı mekanik verimler için tasarlanmış olan elcikler ve fren kolları çok ani fren etkisine yol açarlar, yani fren dozunu ayarlamak çok güçleşir, tepe taklak olma tehlikesi belirir.
Avid SD7 elcik
Avid SD7 elcik
Büyük boyut için tıkla!

Yine bu kombinasyonda sıkça rastlanan bir durum da C-tipi fren elciklerinin gidona kadar çekilmek zorunda kalınmalarıdır. İki tip arasındaki oran farkı nedeniyle fazla çekilmek zorunda kalınan C-tipi fren elcikleri V-tipi fren kollarını çok az oynatırlar. Dolayısıyla böyle bir kombinasyonda V-tipi frenleri janta neredeyse yapışacak şekilde tutmak gerekir. Öte yandan bunu aşmak için C-tipi elcik V-tipi fren kolu kullanımında oran eşitleyici makaralar kullanılabilir.
Makara
Makara
Büyük boyut için tıkla!

V-tipi frenlerde rastlanan bir özellik de yine Shimano’nun çıkardığı ama benzer bir şeklini örneğin ünlü fren üreticisi Avid’in V-tipi frenlerinde görebileceğimiz paralel itme düzeneği. Shimano’daki adı Parallel Push Mechanism, Avid de Force Vector Alignement diyor. Sonuçta bu düzenek fren pabuçlarının janta daima paralel olmasını sağlayarak pabucun hem bütün sathını kullanarak janta temasını sağlıyor, ki fren gücünü arttırıcı bir etken, hem de pabucun eşit olarak yenmesini.
Paralel itme
Paralel itme
Büyük boyut için tıkla!

Avid firması bugün V-tipi fren üretiminde Shimano’nun en büyük rakiplerinden biri olmuş durumda. Özellikle orta sınıftan başlayarak yukarı çıkan ürünleri SD5, SD7, SDTi ve Arch Rival modelleri, temas noktası ayarı yapılabilen elciği ile Shimano’nun LX ve üstü seviyedeki modellerine kafa tutmakta son derece başarılı bir marka Avid.
Avid SDUltimate V-tipi fren
Avid SDUltimate V-tipi fren
Büyük boyut için tıkla!

Magura HS-Serisi

Jant frenleri denince tamamen farklı bir ürün Magura’nin HS serisi. Hidrolik frenleri ile ünlü olan Magura jant freni olarak HS11 ve HS33 modellerini üretiyor. Sevenleri tarafından vazgeçilmez bir model.
Magura HS33
Magura HS33
Büyük boyut için tıkla!

Hidrolik fren sisteminin nasıl çalıştığı konusuna uzun uzun girmeden açıklamak gerekirse, hidrolik sistem sıvıların sıkışamama özelliği üzerine kurulu. Magura’nın hidrolik HS serisinde de elciğin sıkılması ile birlikte kapalı sistem içinde bulunan verici piston aracılığıyla fren sıvısı (o nedenle hidrolik deniyor zaten) aşağıya, fren kollarındaki alıcı pistona itiliyor, alıcı piston da fren pabuçlarını janta doğru ittiriyor. Fren kolu bırakıldığı zaman da pabuçların bağlı olduğu yaylar aracılığıyla sıvı tekrar verici pistona geri dönüyor. Hidrolik sistem olması nedeniyle fren gücü son derece etkili. Bunun yanında açık sistem olan hidrolik disk frenlerinin elciklerinde bulunan ve ısınarak genleşen fren sıvısının dolduğu denge kabı da kapalı sistem olmaları nedeniyle HS serisinde bulunmuyor.
Magura HS elcik
Magura HS elcik
Büyük boyut için tıkla!

HS33 14mm’lik verici pistonu ile HS11’e oranla %25 daha fazla güç üretiyor. Dolayısıyla dağ bisikletler için tavsiye edilen model daha ziyade HS33.

HS serisinin en büyük avantajı tabii ki tamamen kapalı bir sistem olması nedeniyle kesinlikle bakım gerektirmemesi. Bir kere montajı tamamlanıp doğru takıldıktan sonra yıllarca el sürmeden ilk günkü gibi çalışabiliyor. Elcik için temas noktası ayarı da mevcut. Dolayısıyla HS33 daha çok “tak ve unut” düşüncesindeki bisikletçilere hitap eden bir sistem.

Bütün bu avantajlarının yanında jant freni piyasasında en büyük rakibi olan V-tipi frenlerle karsılaştırılınca en büyük dezavantajı ağırlığı. Ek fren köprüsü (brake booster) olmadan bir HS33 takımı 790 gram ağırlığında, ki ek fren köprüsü olmadan demek yanlış, çünkü o mutlaka var donanımda. Üst sınıf bir V-tipi fren setinin 350-400gram olduğu düşünülürse neredeyse iki katından fazla bir ağırlık demek bu.
Magura Firm-tech
Magura Firm-tech
Büyük boyut için tıkla!

Öte yandan Magura bu yıldan itibaren FIRM-Tech (Fully Integrated Magura Technology) adı altında Magura amortisörlerine entegre HS33 modelini üretmeye başladı. Bu şekilde hem ek fren köprüsüne gerek kalmıyor, hem de doğrudan amortisöre monte edilebilen fren sisteminin ağırlığı 100 gramdan fazla düşüyor.

Bu yazımızda jant frenlerine değindik. Başta söyledik, tekrar edelim, jant frenlerinde verim artırımı için atılacak adımları, ötme vb. sorunların çarelerini bu sayımızdaki atölye yazımızda okuyabilirsiniz. Bir sonraki sayımızda disk frenleri ele alacağız.

Faydalanılan kaynaklar: Sheldon Brown, Mühendis ve Makine, Magura

 

 
Yayın Sponsoru
  Teknoloji - Donanım

Elektrikli Dağ Bisikletleri Ne Getiriyor?
Elektrikli bisikletler son birkaç yıldır bisiklet dünyasındaki en önemli gelişmelerden sayılıyorlar. Bisiklete binen insan sayısın ... Devamı » » » 

Türkiye Bisiklet Turu Ayakkabılar
“Dost başa bakar, düşman ayağa” derler, 51. yapılan TUR’da yarışan sporcular biz amatörlerin rakibimiz olamaz ama biz yine de ayak ...
Devamı » » » 

Türkiye Bisiklet Turu Bisikletleri

Etixx – Quickstep


Marka / Model: Specialized Venge
Çekiş Sistemi: FSA K-Force Light aynakol / Shi ...
Devamı » » » 

Eki.14 Mavic, Fox, 661, Met ve Scott'ın...
Tem.14 Shimano Ultegra 6800 Testi
Haz.14 SRAM X0 2x10 Grup Testi
Haz.14 MTBTR'de Yazlık Testler
Şub.13 Merida 2013/14 Model Yılı Yenil...
Tem.12 99. Fransa Turu'nda Bisiklet ve ...
Haz.12 Sedona İstanbul Yollarda
Haz.12 Kaskı Doğru Takmak
Auğ.11 3x10 Shimano XT Testi
Tem.11 Mamut Trailers Testi
Nis.11 Shimano'nun İki Yeni Rüzgarlığın...
Şub.11 Specialized bgFit Deneyimi
Tem.10 Değişik Vites Oranları Ne Getiri...
Haz.10 Scott Genius LongTravel, Yeni Sc...
May.10 Sigma Topline 2209
Mar.10 DT Swiss & Schwalbe RideCamp
Ksm.09 Karbon Hakkında Soru-Cevap
Tem.09 AFC Ürünlerini Test Ettik!
Haz.09 Scott'ın 2010 Model Yenilikleri
Şub.09 Shimano'nun Yeni Orta Yolu: SLX
Eki.08 Fox 2009: Dünyanın En İyi XC Kom...
Haz.08 Sigma Sport Powerled Black Testi
Teknoloji - Donanım Arşivi

 

İlgili Linkler:  

kurum   Avid  
kurum   Shimano  
kurum   Magura  

  Bu yayın 15557 kez okundu.
  Bu siteden yapılacak alıntılarda kaynak gösterilmesi ahlak kurallarına uygun olacaktır. Bu yazı yazarın sorumluluğundadır.
  Hukuki bir durumda MTBTR.com sorumlu tutulamaz.


 

 
  Yarış Dünyasından  |  Atölye  |  Panorama  |  Teknoloji - Donanım  |  Patika  |  Sağlık ve Antrenman  | 
  Biz Kimiz  |  İletişim ve Yardım  |  İnsan Kaynakları

Hukuki Şartlar & Gizlilik Hakları |  mtbtr.com™ 2001 - 2015