Anasayfa
 MTBTR'de Bugün 
 Fotoğraflar 
2014 Bisiklet Katalogu
   
 
 Kurallar   IK   Biz Kimiz   İletişim ve Yardım   Hoş Geldin, üye girişi yapın Üye Girişi
 
12 . Aralık . 2017  
Jant Freninde İnce Ayar
Frenler 1

Jant Freninde İnce Ayar

Yazar: Cüneyt Kazokoğlu
13.3.2004

Bu sayımızda teknoloji-donanım ve atölye bölümlerimizi jant frenlerine ayırdık. Teknoloji-donanım bölümünde jant frenlerinin değişik çeşitlerini tanıtırken, atölye bölümümüzde de jant frenlerinden alınan verimi arttırmak, fren gücünü yükseltmek için ne gibi çarelere başvurulabileceğini tartışacağız.

Sırasıyla jant frenlerinin verimiyle ilgili noktalara değinip tavsiyelerde bulunalım:

Teller-Kılıflar

Jant frenlerinde güç aktarımını teller sağlıyor. Elciğe verilen gücü fren koluna taşıyan parça olmaları nedeniyle tellerin bu gücü mümkün olduğu kadar az kesinti yaparak taşımaları önemli. Peki teller bu kesintiye ne şekilde sebep oluyor? Elbette kılıfların içinde ve kadro üzerindeki tel köprülerindeki sürtünme ile. Dolayısıyla telleri mümkün olduğunda temiz tutmak, kılıfların içine su ve kir girmesini önlemek fren gücünün aktarımı için büyük önem taşıyor.
Nokon kılıf
Nokon kılıf
Büyük boyut için tıkla!

Bunun yanında yüksek kaliteli kılıflar ve teller kullanmak bu sürtünme oranını azaltarak elcikten verilen fren gücünün doğrudan fren kollarına aktarılmasını sağlıyorlar. Shimano’nun üst sınıf kılıfları, Gore, Nokon, Jagwire gibi markalar hem kılıfların içine kir girmemesi açısından hem de örneğin teflon yüzeyleri sayesinde tel ve kılıf arasındaki sürtünmeyi çok aza düşürmeleri açısından faydalılar.

Aynı şekilde tellerin kadroda takip ettiği yollar da önemli. Gereğinden fazla uzun teller güç kaybına neden oluyorlar. Bunun yanında teller ne kadar doğrudan, ne kadar az kırık olacak şekilde yerleştirilmişlerse o kadar iyi güç aktarımı sağlıyorlar. Dolayısıyla gidon çevriminde serbesti sağlayacak ölçüde uzun ama gereksiz güç harcatmayacak kadar da kısa olmalı teller.

Elcikler

Elcikler fren verimi ve gücü düşünüldüğünde genelde dikkate alınmayan parçalar. Oysa plastik ve dolayısıyla nispeten yumuşak olan elcikler özellikle yüksek güçlerde eğilerek fren elciğine aktarılan gücün bir kısmını emiyor ve fren koluna aktarımını önlüyorlar. Metal, alüminyum elcikler eğilip bükülmediklerinden daha doğrudan bir güç aktarımı sağlıyorlar.
Shimano Deore XT Elcik
Shimano Deore XT Elcik
Büyük boyut için tıkla!

Pabuçlar

Geldik herhalde verim artırımı için en önemli noktalardan birine. Jant frenlerinde fren gücünün pabuçlar ile jant arasındaki sürtünmeden sağlandığı düşünülürse pabuçların önemi daha iyi anlaşılır. Bugün piyasada ince ayar yapmak için pek çok pabuç markası bulunuyor. Jant frenlerinin üzerinde bulunan pabuçlar belli standartlar göz önünde bulundurularak tasarlanıyorlar. Aynı lastiklerde olduğu gibi pabuçlarda da değişik yumuşaklıkta, değişik lastik bileşimlerinde ürünler mevcut. Yumuşak pabuçlar daha çabuk yenmekle beraber daha yüksek fren gücü sağlıyorlar. Kool-Stop, Swissstop, Ritchey gibi markalar jant frenleri için, Magura da HS serisi için ayrıca pabuç üretiyorlar. Bunların içinde bileşimleri ıslak ortamlarda yüksek verim sağlamak için tasarlanmış, değişik hava koşullarına uygun, kuru havalarda daha yüksek verim sağlayan vs. vs. kabilinden değişik ürünler var.
Değişik koşullar için pabuçlar
Değişik koşullar için pabuçlar
Büyük boyut için tıkla!

Jantlarla olan sürtünme esas alındığında jant çeşitlerine göre özel üretilmiş pabuçlar da var. Aşağıda ne olduğunu açıklayacağız, seramik kaplama jantlar için üretilmiş pabuçlar bu tip jantlarla beraber çok yüksek fren gücü sağlıyorlar. Dolayısıyla fren gücü artırımında pabuç değişimi gerçekten faydalı bir adım.

Bütün bunların yanında elbette pabuçların ömrünü tüketmeleri de pabuç değişimi için bir sebep. Pabuçların içindeki ıslak havalarda suyu atmaya sağlayan kanallar aşınıp da pabuç dümdüz olduktan sonra değiştirmek en yaygın ölçüdür. Aksi takdirde pabuç kartuşu ve kolu janta temas etmeye ve jantı kazımaya başlarlar, ki jantın ömrünü bitiren bir durum olduğu aşikar. Pabuçlar ıslak, çamurlu ortamlarda daha çabuk aşınırlar. Kuru havalarda yıllarca bitmeyen pabuçlar devamlı binilen bir kış sezonu sonunda ömürlerini tüketebilirler.

Bu bağlamda söylenebilecek bir şey de pabuçların temiz tutulmaları gerektiği. Özellikle dağ bisikleti gibi toz toprak içindeki sporlarda pabuçların içine rahatlıkla ufak taş parçaları oturabiliyor, bunlar bir zımpara etkisi görerek jantı kemirebiliyorlar. Zaman zaman pabuçlara bakmak, bunları bir tahta törpüsü ile temizlemek bu açıdan faydalı.

Jantlar

Frenlerdesürtünmenin bir diğer parçası da jantlar. Dolayısıyla jant freninden alınan verimde önem taşıyorlar.

En önemli konu V-tipi fren takımı yazımızda da değindiğimiz gibi jantların duvar kalınlığı. Mavic firması jant kalınlığı olarak 1mm’nin altına inilmemesi gerektiğini, aksi takdirde fren esnasında jant parçalanması olabileceğini belirtiyor. Günümüzde üretilen pek çok jant modelinde jantın duvarı içine yerleştirilmiş olan bir şerit jant değiştirme vaktinin geldiğini haber veriyor.

Bugün hem pabuçla olan sürtünme sonucu kısalan jant ömrünü uzatmak, hem de alınan fren verimini artırmak amacıyla yüzeyi sertleştirilmiş jantlar kullanılıyorlar. Bunun yanında bu “normal” jantların yanı sıra Mavic’in ürettiği jant yüzeyine seramik tozu yapıştırılması işleminden geçmiş jantlar da var. Bunun bir başka örneği Amerikalı jant üreticisi Sun firmasının geliştirdiği Tungsten Carbide Cobald (TCC) sistemi. Bu tarz yüzeyi işlenmiş jantlar uygun pabuçlarla birlikte fren gücünde ve jant ömründe çok yüksek artış sağlıyorlar, fiyatları da o ölçüde pahalı tabii.
Sun 0° XC
Sun 0° XC
Büyük boyut için tıkla!

Jantlardan ve pabuçlardan alınacak verim konusunda dikkat edilecek bir nokta da fren yapma tekniği. Uzun süre janta yapışık tutulan fren pabuçları yüksek ısı nedeniyle sertleşiyor, jantı yavaşlatmadaki en önemli özellikleri olan lastik karakterlerini kaybediyor, yüzeyleri cama benzer bir hal alıyor. Bu duruma fırsat vermemek için kısa kısa ama güçlü fren yapmak yokuşun başında frenlere asılıp da yokuş bitene kadar frende inmekten çok daha yararlı.

Ek fren köprüsü (Brake Booster)

Ek fren köprüleri özellikle cantilever fren zamanının fren verimi konusunda vazgeçilmez parçalarındandı. V-tipi frenlerle beraber mekanik verimin artmasıyla bir nebze geri çekilmiş olsalar da bugün hâlâ Magura’nın HS serisinde, Avid’in V-tipi Arch Rival modelinde seri donanımda yer alıyor, V-tipi frenlerinin de verimini artırmak isteyenler tarafından kullanılıyorlar.
Avid Arch Rival
Avid Arch Rival
Büyük boyut için tıkla!

Peki ek fren köprüsü ne işe yarıyor, fren verimini nasıl artırıyor? Biz fark etmesek de frenleri sıktığımız zaman pabuçların janta yaptığı baskı sonucunda fren kolları bağlı oldukları kadro borularını bir kaldıraç gibi çalışarak dışa doğru itiyorlar.
Frenin etkisi
Frenin etkisi
Büyük boyut için tıkla!

Bu durum janta etki eden fren gücünün bir nebze azalmasına, janta gideceği yerde kadro boruları tarafından yenmesine neden oluyor. Günümüzde bu etki S-Bend, yani S-şeklindeki arka borular kullanılarak azaltılıyorsa da ek fren köprüleri hâlâ frenlerinden yeteri kadar memnun olmayıp sert bir temas noktası ve sağlam bir fren performansı arayanların başvurdukları en önemli çarelerden.
S-şeklinde arka borular
S-şeklinde arka borular
Büyük boyut için tıkla!

Bütün bu getirilerinin yanında birkaç gram fazladan ağırlığa mal oluyorlar, bir de bunun yanında çamurlu ortamlarda fazlasıyla çamur toplanmasına ve temizlemede zorluğa yol açıyorlar.
Ek fren köprüsü
Ek fren köprüsü
Büyük boyut için tıkla!

Ötme

Son olarak frenlerde sık rastlanan sorunlardan birinden, ötmeden bahsedelim. Baştan söylemek gereken: Islak havalarda frenler ötebilir. Bu mutlaka sorun göstergesi değil. Ancak kuru havada da fren ötüyorsa yolunda gitmeyen bir şeyler var demektir.

Ötme genel anlamda fren pabuçlarının janta düzgün oturmayıp jantın fren esnasında pabucu titretmesi ve bu titreşimlerin ses dönüşmesi demek. Dolayısıyla ötmenin çaresi ilk olarak fren pabuçlarının janta olan konumlarını ayarlamaktan geçiyor.
Janta paralel
Janta paralel
Büyük boyut için tıkla!

V-tipi fren takımı yazımızda da değindiğimiz gibi bu tarz frenlerde, özellikle paralel itme düzeneği varsa tavsiye edilen konum pabuçların jantlara paralel durmaları. Eğer bu durum ötmeye neden oluyorsa eski cantilever zamanlarından kalma çareye, yani pabuçların janta önde daha yakın, arkada daha uzak durmalarına başvurmak gerekiyor.
Eğri pabuçlar işe yarayabilir
Eğri pabuçlar işe yarayabilir
Büyük boyut için tıkla!

Bunun yanında pabuçların temiz olmaları (yukarıdaki törpüleme işlemi), jant yüzeyinin temizliği, yağdan kirden arınmış olması (alkol ile temizlenebilir) çok önemli faktörler. Aynı şekilde bir ek fren köprüsü de pabuçların duruşunu sağlamlaştırarak faydalı olabilir. Eğer hâlâ ötme geçmiyorsa sorun jant ve pabuç uyumsuzluğu demek, bu durumda pabuç değiştirmek kalan son çare.

 

 
Yayın Sponsoru
  Atölye

Panaracer İç Lastiksiz Tamir Seti
İç lastiksiz (UST) sistemlerin dağ bisikletinde artık önemli yer tuttuğu aşikar. Bu sistemlerin daha fazla konfor, daha düşük bası ... Devamı » » » 

Hırsızlığa Karşı Basit Önlemler
Bisiklet hırsızlığı her ne kadar arka planda kalan bir konu olarak gözükse de, dünyanın her yerinde olduğu gibi Türkiye’de de bisi ...
Devamı » » » 

Zincir Atınca Ne Yapmalı?
Orta arttırıcı civarlarında zincir atması bisiklet sürerken çok can sıkıcı. Hatırlarsanız geçtimiz yıl Fransa Turu'nun galibini zi ...
Devamı » » » 

Mar.11 Bisiklet Atölyesinde Neler Olmal...
Auğ.09 Ön ve Arka Amortisörler Nasıl Ay...
Ksm.08 Bayanlara Resimli Lastik Tamiri
Haz.08 Disk Frenlerin Yan Etkileri
Oca.08 Disk Yamulursa Ne Yapmalı?
Ksm.07 Amortisör Montajında İncelikler ...
Eyl.07 Pilli Far Kullananları Uyarmak L...
Auğ.07 HTII Aynakol Montajının Püf Nokt...
Tem.07 Kadroda Çizikler
May.07 Çekiş Sisteminde Uyum Soruları
Mar.07 Aynakol Dişlilerinin Değişimi
Şub.07 Bu Kodlar da Nesi?
Oca.07 Görünmeyen Gramlar
Ara.06 Karbon Keserken Nelere Dikkat Ed...
Eki.06 Sonsuz Vites
Eki.06 Rapidfire
Auğ.06 SID'lerde Lockout Sistemi
May.06 Çekiş Sistemi Tüyoları
May.06 Bisiklet Çantası Yapıyoruz
Nis.06 Jant Telinde Lehim
Mar.06 Disk Fren Soruları
Oca.06 RockShox Psylo Race Bakımı
Atölye Arşivi

 

İlgili Linkler:  

kurum   Nokon  
kurum   Avid  

  Bu yayın 7740 kez okundu.
  Bu siteden yapılacak alıntılarda kaynak gösterilmesi ahlak kurallarına uygun olacaktır. Bu yazı yazarın sorumluluğundadır.
  Hukuki bir durumda MTBTR.com sorumlu tutulamaz.


 

 
  Yarış Dünyasından  |  Atölye  |  Panorama  |  Teknoloji - Donanım  |  Patika  |  Sağlık ve Antrenman  | 
  Biz Kimiz  |  İletişim ve Yardım  |  İnsan Kaynakları

Hukuki Şartlar & Gizlilik Hakları |  mtbtr.com™ 2001 - 2015