Anasayfa
 MTBTR'de Bugün 
 Fotoğraflar 
2014 Bisiklet Katalogu
   
 
 Kurallar   IK   Biz Kimiz   İletişim ve Yardım   Hoş Geldin, üye girişi yapın Üye Girişi
 
24 . Eylül . 2017  
Yarış Amortisörleri ve Teknolojileri
Amortisörlerde Yeni Ufuklar 2

Yarış Amortisörleri ve Teknolojileri

Yazar: Cüneyt Kazokoğlu
1.7.2004

Yarış sezonunun açılmasıyla beraber amortisör teknolojilerinde de yenilikler had safhaya ulaştı. Okuyucularımızdan yarışlarda kullanılacak amortisörler ve bu amortisörlerin teknolojileri konusunda çok sayıda soru alıyoruz.

Amortisör teknolojisinde son yıllardaki hızlı gelişmeler tabii en başta yarış sektöründe kendini gösterdi. Yarış amortisörlerinin babası diyebileceğimiz model SID. SID hâlâ ülkemizde de ağızlarda sakız ve üstünlüğünü özellikle hafifliği sayesinde sürdüren bir model. Öte yandan son birkaç yılda SID’i geride bırakan, veya en azından SID’den hiç de aşağıya kalır yanı olmayan yarış amortisörleri üretildi.

Bu yazımızda yarış amortisörlerinde kullanılan teknolojileri inceleyecek, bu incelemeye paralel olarak son model yarış amortisörlerinden örnekler vereceğiz.

Yarış sektöründe son yıllarda iki önemli gelişme oldu. Bunlardan birincisi amortisörlerin teknolojilerindeki gelişmeler. Artık yarış sektöründe “akıllı” amortisörler çalışıyor. Bu amortisörler gelen darbelerin çekiş sisteminden mi kaynaklandığını yoksa yerden mi, yani yukarıdan mı yoksa aşağından mı geldiğini ayırt edebiliyorlar. Terra Logic, SPV, Albert Plus vs. gibi isimler, kısaltmalar bu sistemleri tanımlarken diğer taraftan da bayağı bir kafa karıştırıyor. Bu sistemlerin karşısında ise konvansiyonel amortisörün mesafesini düşürme ve kilitleme sistemleri (Lock-Out) yer alıyor.

İkinci yenilik amortisörlerin sıkışma mesafesinde oldu. Amortisörlerin gelen darbeleri ayırma kabiliyetine kavuşmasıyla birlikte uzun mesafeli amortisörlerin daha önce en büyük dezavantajı olan ayakta sürerken sekme yapmaları ve bu yüzden enerji kaybına yol açmaları tarih oldu. Dolayısıyla bugün artık 100mm yarış amortisörlerinde rastlanan bir mesafe.

Konvansiyonel kilitleme sistemleri ve akıllı amortisörler arasındaki fark oldukça açık. Kayıpsız güç aktarımı için kilitlenen amortisör amortisörlükten çıkıyor, sabit bir çatala dönüşüyor. Dolayısıyla sürüş emniyet sağlayan sıkışma işlemi ve konfor tamamen kayboluyor. Yeni sistemler ise kilitlemenin sağladığı avantajları getirmeye çalışırken diğer taraftan amortisörün işlevini kaybetmemesini sağlıyorlar.

KONVANSIYONEL KILITLEME, LOCK-OUT

Bildiğimiz kilitleme sistemi bugün en çok kullanılan sistemlerden. Amortisörün sıkışma hızını ayarlayan mekanizma üzerinden çalışıyor. Kilitleme amortisörün sıkışma hızının sıfırlanması demek. Amortisörde sıkışma ve açılma hızını ayarlayan yağ kartuşları (hidrolik tepme kontrolü varsa) veya pozitif ile negatif hava kartuşları (havalı sistem ise) arasındaki havanın veya yağın hareketi kesilerek amortisör kilitleniyor. Bu sistem yarış sahasında bugün örneğin Rock Shox SID modelleri, Manitou Skareb Super gibi amortisörlerde kullanılıyor.

Rock Shox SID

SID serisi (SID = Superlight Integrated Design) Rock Shox’un 1998'den beri ürettiği bir model. Yarış dünyasında ilk çıktığında zamanına göre son derece ileri performansı ile dikkat çekti ve bu sayede SID’in nâmı aldı yürüdü. Bugün bile yarış amortisörü denince akla refleks olarak ilk gelen model SID. SID’in bugün sıkışma mesafeleri ve sıkışma sistemleri aynı olan 3 tipi çıkıyor, Race, Team ve World Cup. Aralarındaki farklar oldukça ufak.

Race piyasadaki en hafif amortisör. 1,2kg’lik ağırlığı ile eski Indy günlerini anımsatan amortisör 63-80mm’lik sıkışma mesafesi ile gerçekten sadece yarışçılara hitap ediyor. Bu ağırlık amortisörün tamamen, yani hem sıkışmada hem de tepme kontrolünde hava ile çalışması sayesinde mümkün olmuş.

Bir üst model Team. Team’de Race’e oranla bayağı bir artı var. Birincisi tepme kontrolü yağlı, yani hidrolik olarak çalışıyor. İkincisi Team modelinden itibaren SID’de kilitleme seçeneği ve Climb-It-Control sunuluyor. Kilitlemenin ne olduğunu yukarıda anlattık. Rock Shox’un burada diğer kilitleme imkanı sunan amortisörlere çok büyük bir üstünlüğü var, o da “Remote Control”. Bu elcik sayesinde amortisör doğrudan gidondan kilitlenebiliyor, ki yarış ortamında bunun avantajını tartışmak gereksiz. Climb It Control Rock Shox’un tırmanışlarda kolaylık sağlamak için amortisörü kademe kademe sertleştirerek sekme yapmasını önlüyor. Bu sayede zemindeki engebelere amortisör tepki vermeye devam ederken ayakta pedal çevirmeden gelen ivmeleri kısmen yok sayıyor.
Rock Shox SID World Cup ve Remote Control
Rock Shox SID World Cup ve Remote Control
Büyük boyut için tıkla!

SID serisinin en üst modeli World Cup. World Cup da Climb It Control ve gidondan kilitleme olanağına sahip, ayrıca köprüde karbon kullanımı ile ağırlığı hidrolik tepme kontrolü olmasına rağmen Race modeli seviyesinde tutulabilmiş, bunun yanında bir iki ufak tefek artısı var Team modeline göre.

SID modellerinin en büyük dezavantajları hafiflikleri nedeniyle strese dayanıklı olmamaları ve bu nedenle ağır bisikletçiler ile (büyük) disk fren kullanımında belki bir yarışta değil ama bir süre sonra amortisörün contalarının gevşeme eğilimi göstermesi. Bu yüzden SID’ler fabrika çıkışında sadece 160mm’lik disklere kadar izinliler. Genel olarak V-tipi fren amortisörü sayılıyorlar.

Rock Shox Duke Race

Rock Shox ile rahatça disk kullanmak isteyenler daha sağlam bir model olan Duke’a bakıyorlar. Duke her şeyden önce 100mm’lik bir sıkışma mesafesine sahip, havalı-hidrolik sistemli ve de Climb It Control ile Lock-Out seçeneği sunuyor. Tabii daha kalın borular, daha sağlam bir yapı kendini ağırlıkta gösteriyor, SID’lerin 1,2-1,3kg’lik ağırlıklarına karşı Duke Race 1,7kg’a ulaşıyor.
Rock Shox Duke Race
Rock Shox Duke Race
Büyük boyut için tıkla!

Manitou Skareb Super

Manitou’nun Skareb serisinin ortanca modeli Super 1,5kg’lik ağırlığı ile nispeten hesaplı yarış amortisörleri arasında hiç de fena durmuyor. 80 ilâ 100mm sıkışma mesafesi seçeneğisunuyor, solda hava kartuşu ve yay, sağda ise açık yağ banyosu ile çalışıyor. Skareb de SID gibi konvansiyonel kilitleme kullananlardan, yalnız çok büyük bir dezavantajı var, kilitleme amortisörün borusunun üstündeki düğme yardımıyla yapılıyor. Yarış ortamında durup amortisörü kilitlemek ise çok büyük bir vakit kaybı tabii. Skareb de SID gibi çok ağır bisikletçilere ve uzun süreli büyük disk kullanımına pek de uygun olmayan amortisörlerden.
Manitou Skareb Super
Manitou Skareb Super
Büyük boyut için tıkla!

ALBERT PLUS

Albert Plus Magura’nin yarış amortisörleri için geliştirdiği bir sistem. Sol bacağın üstündeki iki düğme yardımıyla amortisörün sıkışma hızı iki kademeli olarak High-Speed ve Low-Speed seklinde ayarlanıyor. Low-Speed konumunda amortisör yavaş gelen darbeleri filtre ediyor, yani örneğin yokuşta ayakta çıkarken çekiş sisteminden gelen pompalamaya yol açan darbeleri. High-Speed konumunda ise amortisör pozitif hava kartuşunu hızlı ve sert darbelere karşı destekliyor. Bu şekilde oturarak hızlı bir kullanım esnasında High-Speed konumundayken amortisör uygun hızda çalışıyor. Yokuşa gelinip de örneğin ayağa kalkıldığında Low-Speed konumuna getirildiği zamansa hızlı darbeler, yani mesela taş üstünden geçerken yoldan gelen ani itişlerde amortisör yine normal çalışmaya devam ederken yukarıdan gelen yavaş darbelere tepki vermiyor.
Magura Albert Plus
Magura Albert Plus
Büyük boyut için tıkla!

Magura Ronin

Ronin Magura’nin yarış için 80 ilâ 110mm sıkışma mesafesi sunan modeli. Sağda pozitif ve negatif hava kartuşu, solda açık yağ banyosu ile çalışıyor. Yukarıda anlattığımız Albert Plus sisteminin yanı sıra konvansiyonel kilitleme seçeneğine de sahip. Ronin’in Magura’nın diğer amortisörlerinde olduğu gibi iyi yanlarından biri disk frenlere karşı son derece dayanıklı ve sağlam olması, 210mm’lik büyük disklere kadar hiçbir sorun çıkarmadan fabrika iznine sahip. Amortisör 1,6kg ağırlığı ile yarış için de son derece uygun.
Magura Ronin
Magura Ronin
Büyük boyut için tıkla!

TERRA LOGIC

Fox son yılların en gözde amortisörlerinden. gerçekten de gerek verimi, gerek sağlamlığı ile süspansiyon teknolojisinin zirvesinde bulunan markalardan biri. Fox’un yarış ortamları için ürettiği teknoloji Terra Logic. Bu sistemde Threshold-Ventil adını taşıyan bir yüksek basınç sübabı ana görevi üstleniyor. F80X ve F100X modellerinde kullanılan sistemde amortisörün sağ bacağının içinde bulunan bu sübap yağ akışını keserek amortisörün sıkışmasını engelliyor, yani uygulamada kilitliyor. yalnız tek taraflı olan bu sübap amortisör yukarı doğru bir darbe aldığı zaman yağ akışını tekrar serbest bırakıyor. Aşağıdan gelen darbe de yerdeki engebe demek. Yani amortisör yukarıdan gelen ve ayakta pedal çevirirken çıkan ivmelere tepkisiz kalırken satıhtaki engebelere tepki vermeye devam ediyor. Sübabın yağ akışını hangi sertlikte darbelerden itibaren serbest bırakacağı da amortisörün bacağının altındaki bir düğme yardımıyla kişiye göre ayarlanabiliyor. Öte yandan bu sistem klasik amortisörlerin hassasiyetini sunmuyor, konfor kaybına neden oluyor, dolayısıyla ön planda sadece yarış ortamı düşünülerek geliştirilmiş ve bu ortamda çok yüksek verim sunan bir sistem.
Fox F80X
Fox F80X
Büyük boyut için tıkla!

Fox F80X, F100X

Fox 80 ve 100mm’lik iki model sunuyor Terra Logic sistemine sahip olan. Her iki amortisörde solda hava, sağda ise dışarıdan ayarlanabilen açık yağ banyosu ile çalışıyorlar. yukarıda da belirttiğimiz gibi Threshold-Ventil üzerinden amortisörün hangi sertlikteki tepkilerde çalışacağı da ayarlanabiliyor. 1,6kg’lik ağırlığı ile amortisöre Fox tarafından 180mm’ye kadar disk takma izni verilmiş.

SPV

Manitou’nun geliştirdiği SPV (Stable Platform Valve) son yıllarda çıkan en önemli yeniliklerden ve Manitou’yu bugün süspansiyon pazarının zirvesine taşıyan özellik. SPV’nin hedefi de Fox’taki gibi ayakta kullanım esnasındaki pompalamanın, yani sekmenin önüne geçmek. Bunun yanında sistem tepme kontrolünü progresifleştirerek amortisörün sıkışma veriminden kayıp vermemesini sağlıyor. Terra Logic’teki Threshold-Ventil’in karşılığı burada Stable Platform Valve, ki bu da ayrıca amortisörün bacağına yerleştirilmiş bir kartuşa hava basılıyor, bu sayede pozitif kartuşun aksine bir yönde basınç oluşturularak sübap kapanıyor ve yukarıdan gelen ivmelerde yağ akışını keserek amortisörü kilitliyor. Sübabın diğer tarafından, aşağıdan, yani satıhtan gelen darbelerde ise aşağıdan gelen basınç üst kartuştaki yağın basıncından yüksek ise sübap yağ akışını tekrar açıyor. Yalnız burada çok önemli bir nokta var. SPV bu işlemi darbenin alttan geldiğini anladığı için yapmıyor. Yani Terra Logic’teki alttan darbe-üstten darbe ayrımını SPV yapamıyor. SPV dinamik çalışan bir sistem, aşağıdan gelen darbenin belirli bir sertlikte olması şart. Yavaş darbelerde alttaki basınç üsttekinden fazla olmadığı için amortisör darbe alttan da gelse çalışmıyor, ancak belirli bir sertliğin üstünde sübap açılıyor.
Manitou Skareb Platinum
Manitou Skareb Platinum
Büyük boyut için tıkla!

Manitou Skareb Platinum

Skareb Platinum Manitou’nun ürettiği en has yarış amortisörü. SPV sistemi sayesinde yarış ortamında yukarıdan gelen yavaş darbelere karşı duyarsız kalıyor, aşağıdan gelen sert darbelerde çalışıyor. 1,5kg civarındaki ağırlığa sahip, solda pozitif hava kartuşu ve yay, sağda ise açık yağ kartuşu var, amortisörün sıkışma ve tepme hızı elbette ayarlanıyor. Yalnız amortisör gelen darbelerde aşağı-yukarı ayrımı yapamadığı için ayakta pedal çevirirken çok yüklenilirse gidona pompalamaya başlıyor. Öte yandan sübabin progresif karakteri sayesinde amortisör yüksek hızlarda normal bir amortisörmüşçesine verimli çalışıyor.
Manitou Skareb SPV
Manitou Skareb SPV
Büyük boyut için tıkla!


 

 
Yayın Sponsoru
  Teknoloji - Donanım

Elektrikli Dağ Bisikletleri Ne Getiriyor?
Elektrikli bisikletler son birkaç yıldır bisiklet dünyasındaki en önemli gelişmelerden sayılıyorlar. Bisiklete binen insan sayısın ... Devamı » » » 

Türkiye Bisiklet Turu Ayakkabılar
“Dost başa bakar, düşman ayağa” derler, 51. yapılan TUR’da yarışan sporcular biz amatörlerin rakibimiz olamaz ama biz yine de ayak ...
Devamı » » » 

Türkiye Bisiklet Turu Bisikletleri

Etixx – Quickstep


Marka / Model: Specialized Venge
Çekiş Sistemi: FSA K-Force Light aynakol / Shi ...
Devamı » » » 

Eki.14 Mavic, Fox, 661, Met ve Scott'ın...
Tem.14 Shimano Ultegra 6800 Testi
Haz.14 SRAM X0 2x10 Grup Testi
Haz.14 MTBTR'de Yazlık Testler
Şub.13 Merida 2013/14 Model Yılı Yenil...
Tem.12 99. Fransa Turu'nda Bisiklet ve ...
Haz.12 Sedona İstanbul Yollarda
Haz.12 Kaskı Doğru Takmak
Auğ.11 3x10 Shimano XT Testi
Tem.11 Mamut Trailers Testi
Nis.11 Shimano'nun İki Yeni Rüzgarlığın...
Şub.11 Specialized bgFit Deneyimi
Tem.10 Değişik Vites Oranları Ne Getiri...
Haz.10 Scott Genius LongTravel, Yeni Sc...
May.10 Sigma Topline 2209
Mar.10 DT Swiss & Schwalbe RideCamp
Ksm.09 Karbon Hakkında Soru-Cevap
Tem.09 AFC Ürünlerini Test Ettik!
Haz.09 Scott'ın 2010 Model Yenilikleri
Şub.09 Shimano'nun Yeni Orta Yolu: SLX
Eki.08 Fox 2009: Dünyanın En İyi XC Kom...
Haz.08 Sigma Sport Powerled Black Testi
Teknoloji - Donanım Arşivi

 

İlgili Linkler:  

kurum   Rock Shox  
kurum   Fox  
kurum   Manitou  
kurum   Magura  

  Bu yayın 6716 kez okundu.
  Bu siteden yapılacak alıntılarda kaynak gösterilmesi ahlak kurallarına uygun olacaktır. Bu yazı yazarın sorumluluğundadır.
  Hukuki bir durumda MTBTR.com sorumlu tutulamaz.


 

 
  Yarış Dünyasından  |  Atölye  |  Panorama  |  Teknoloji - Donanım  |  Patika  |  Sağlık ve Antrenman  | 
  Biz Kimiz  |  İletişim ve Yardım  |  İnsan Kaynakları

Hukuki Şartlar & Gizlilik Hakları |  mtbtr.com™ 2001 - 2015