Anasayfa
 MTBTR'de Bugün 
 Fotoğraflar 
2014 Bisiklet Katalogu
   
 
 Kurallar   IK   Biz Kimiz   İletişim ve Yardım   Hoş Geldin, üye girişi yapın Üye Girişi
 
24 . Eylül . 2017  
Amortisör Alırken Dikkat Edilecek Hususlar
Atölyeden

Amortisör Alırken Dikkat Edilecek Hususlar

Yazar: Cüneyt Kazokoğlu
24.7.2004

Amortisörler herhalde dağ bisikleti camiasındaki en revaçta parçalardan. Kadro vs. bir tarafa bırakılırsa ikinci el pazarı da en yüksek olan, en çok talep olan parçalar amortisörler. Dolayısıyla sadece yeni modeller değil, eski modeller de piyasada çokça el değiştiriyorlar. Bu durum amortisör alırken dikkat edilmesi gereken noktaların bayağı fazla olmasına yol açıyor. Aynı bisiklet alırken donanımına, boyuna baktığımız gibi amortisör alırken de dikkat edilmesi gereken değişik kıstaslar var. Forumumuzda bu konuyla ilgili “şu amortisörü aldım, alabilir miyim?” kabilinden pek çok soruyla karşılaşıyoruz. Buradan yola çıkarak amortisör alırken dikkat edilecek hususları işlemeyi uygun gördük. Sırasıyla bu noktalara değinelim:

Uygun yay / hava basıncı

Bu konu herhalde amortisör alırken en çok dikkat edilmesi gereken konu. Amortisör üreticileri bisikletçilerin ağırlığı esas alınarak değişik sınıflarda yay kullanıyorlar. Bunlar genelde
çok hafif
hafif
orta
ağır
çok ağır

şeklinde isimlendiriliyorlar, aynı şekilde çok yumuşak, yumuşak vs. diye de sınıflandırma kullanılıyor. Her amortisör üreticisi için bu sınıflandırma üç aşağı beş yukarı değişik kelimeler kullanılsa da, 3-5 kiloluk değişmeler de olsa temelde bu şekildedir. Amortisör üreticileri yaylara kolay ayırt edilmeleri ve sınıflandırılabilmeleri için ayrıca belirli renkler de verirler, örneğin Marzocchi markasında kırmızı yay 85-95kg arası biniciler içindir. Sonuç itibariyle her sınıfın belirli bir ağırlık aralığına hitap ettiği düşünülürse (yani örneğin çok hafif <65kg için diyelim) biniciler için en önemli nokta kullanılacak amortisörde kendi ağırlığına uygun yayın bulunması. Aynı nedenle havalı amortisörlerde üreticinin amortisörün kullanım kılavuzunda verdiği hava basıncını uygulamak da çok önemli. Bundandır ki havalı amortisör alırken manometreli (basınç ölçerli) düzgün bir pompa almak amortisörden yüksek verim sağlamak için elzem.
Değişik yaylar
Değişik yaylar
Büyük boyut için tıkla!

Amortisörler genel olarak fabrika çıkışlarında ortalama ağırlığa hitap ederler, yani örneğin erkeklerde 75kg civarı. Ortalamadan sapan ağırlığa sahip bisikletçilerin, daha hafif olsunlar, daha ağır olsunlar, standart bir yayla bu nedenle amortisörden tam verim almaları çok zordur. Dolayısıyla yeni bir amortisör alırken bisikletçimize amortisörün içindeki yayın rengi veya modeli sorulmalı, bisikletçi bilmiyorsa üreticinin internet sayfasından bilgi edinilmeye çalışılmalı, eğer yay uygun değilse amortisörle beraber uygun yay alınmalıdır. Aksi takdirde “amortisör bir türlü sıkışmıyor” veya “devamlı dibe vurup duruyor” tarzı şikayetler kaçınılmaz olur.

Montaj Boyu

Montaj boyu da çok fazla unutulan bir mesafe ve doğrudan bisikletin geometrisiyle ilgili. Montaj boyu ön tekerlek milinden amortisörün şaftının başladığı noktaya kadar olan mesafe. Bu mesafe amortisörün gidon açısını belirliyor. Amortisörün gidon açısının sürüşe olan etkisini Kadro Geometrisi yazımızda detaylı olarak anlatmıştık.
Amortisör montaj boyu
Amortisör montaj boyu
Büyük boyut için tıkla!

Markadan markaya nüanslar olsa da kesin olan birşey var ki, amortisörlerde 20mm’lik bir sıkışma mesafesi artısı montaj boyunu da elbette 20mm arttırıyor. 20mm’lik bir mesafe de gidon açısında 1°’ye tekabül ediyor. Dolayısıyla 80mm için geometrisi hazırlanmış ve gidon açısı 71° gibi sportif olan bir bisiklete 120mm’lik bir amortisör takınca gidon açısı 69°’ye düşüyor, ki 71° ile 69° arasında bariz bir kullanım özelliği farkı var. Buradan çıkarılacak sonuç, üç aşağı beş yukarı orijinal amortisör mesafesini 20mm’den fazla aşmamak amortisör değişiminde. 1°’lik bir fark taşınabilir gidon açısında, lâkin 2° sürüşü belirgin bir şekilde etkiliyor.
Sabit çatalda montaj mesafesi
Sabit çatalda montaj mesafesi
Büyük boyut için tıkla!

Bu işin bir yönü. Diğer yönü de amortisörsüz, sabit çatallı bisikletlere amortisör takınca ortaya çıkıyor. Sabit çatalların montaj mesafesi haliyle fazlasıyla kısa. Yukarıdaki sabit çatal üzerinde gösterdiğimiz “y” uzunluğu ile yukarıda amortisörde gösterdiğimiz “x” uzunluğu arasında yaklaşık 10 santimetrelikbir fark olması işten bile değil.

10 santimetre gidon açısında 5° demek. Dolayısıyla sabit çatallı 70°’lik bir bisiklete amortisör takınca bisikletin gidon açısı 65°’ye düşüyor ki, bu da en uç tepe inişi bisikletlerinde kullanılan ve bisikletin arazi binişi (XC) açısından kullanım özelliklerini son derece olumsuz etkileyen bir hadise. Yani sabit çatallı bisikletlere amortisör takmadan önce iki kere düşünmek, takılacak amortisörün de montaj mesafesinin sabit çatalın montaj mesafesinden çok fazla sapmamasına dikkat etmek gerekiyor. Aksi takdirde konfor elde edeceğim derken kullanması çok zor bir bisiklet çıkıyor ortaya, tabir caizse kaş yaparken göz çıkarılıyor. Aşağıdaki canlandırmada geometrisi amortisör için hazırlanmış sabit çatallı bir Trek 4300’e takılan amortisörle bile bisikletin geometrisinin nasıl değiştiğini görebiliriz. Bisikletin önü yükseliyor, gidon açısı düşüyor, tekerlek mesafesi uzuyor:
Amortisörle değişen geometri
Amortisörle değişen geometri
Büyük boyut için tıkla!

Şaft / gidon borusu-furş yatağı genişliği

Amortisörler bisiklete haliyle şaftları ile takılıyorlar. Burada şaft genişliği çok büyük önem taşıyor. Günümüzde şaft genişliği 1 1/8” (~ 2,86cm) olarak belirlenmiş piyasadaki bisikletlerin çok büyük bir kısmında. Ancak dikkat edilmesi gereken üç nokta var:

  • Cannondale bisikletler: Cannondale 1 1/4” (~ 3,175cm) ölçüsünde gidon borusu kullanıyor. Daha kalın gidon borusunun nazarî getirisi belli: Daha yüksek sertlik, daha az esneme imkânı. Dolayısıyla Cannondale kadrolu bisikletlere amortisör alırken bu noktaya dikkat etmek gerekiyor. Öte yandan Cannondale’in furş yatağını 1 1/8”’e indirmek için adaptörler var, bu da bir çözüm.
  • Eski bisikletler: Belirli bir yaşın üstündeki bisikletlerde (özellikle Cro-Moly kadronun en yaygın olduğu yıllardan kalma) gidon borusu 1” genişliğinde oluyor, zamanın genel geçer ölçüsü bu olduğundan. Bu tarz bisikletlere günümüzde amortisör takarken haliyle günümüzün amortisörleri sığmıyorlar. Dolayısıyla 1” şaft genişliğine sahip amortisör bulmak lazım, bu da günümüzde fazla yok ne yazık ki. Marka olarak RST veya Marzocchi zikredilebilir 1” şaft genişliği imkânı sunan.
  • Onepointfive: 1,5” (~ 3,81cm) şaft genişliği ise Manitou’nun çıkardığı ve günümüzde tepe inişi ve serbest sürüş bisikletlerinde kullanılan bir ölçü, fazla yaygınlaşamadı, örneğin bu sektörün güçlü isimlerinden Marzocchi prensip olarak 1,5”’lik şaft genişliği yapmıyor.

    Şaft boyu

    Son olarak dikkat edilecek nokta ise şaft boyu, aşağıdaki resimde “z”’ye tekabül eden ölçü. Bu da maalesef özellikle ikinci el amortisörlerde göz ardı edilen noktalardan biri. Yeni amortisörlerde şaft fabrika çıkışında yaklaşık olarak 250-260mm’lik bir ölçüyle piyasaya çıkıyor, ki fazla olan bu ölçü bisiklete uygun bir uzunluğa şaft kesilerek getiriliyor. Yalnız ikinci el amortisörlerde alınacak amortisörün şaft uzunluğunun kendi bisikletimize uygun olması çok önemli. Şaft gidon boğazının üst kenarının yaklaşık 5-10mm altına kadar gelmeli.
    Şaft uzunluğuna dikkat
    Şaft uzunluğuna dikkat
    Büyük boyut için tıkla!

    Şaft uzunluğunu belirleyen ölçüler elbette bisikletin gidon borusunun uzunluğu. Bunun yanında furş yatağı ile gidon boğazı arasında mesafe koyucu halkalar da şaft mesafesini (ve bu arada kadro geometrisini) uydurmaya yarıyorlar. Ama ne kadar uğraşılırsa uğraşılsın, mesafe halkaları da bir yere kadar yetiyorlar.
    Şaft uzunluğu
    Şaft uzunluğu
    Büyük boyut için tıkla!

    Dolayısıyla gidon borusunun uzunluğunun bisikletten bisiklete değiştiği göz önünde bulundurulursa alınacak ikinci el amortisörün şaftının değiştireceğimiz amortisörün şaftına yakın bir mesafede olması gerekiyor. Bir nebze uzun şaft yukarıda belirttiğimiz gibi halkalarla dengelenebilse de fazla kısa kalan şaft sorun yaratacaktır. İkinci el amortisör alırken bu ölçüye de mutlaka dikkat etmek elzem.

    Amortisörler bisikletin en önemli parçalarından biri. Amortisörsüz bisiklete amortisör alırken, amortisörlü bir bisiklette model gelişimi için amortisör değiştirirken bu tarz noktalara dikkat etmek alınacak amortisörden tam verim alınması ve memnun kalınması, alınacak amortisörün takma aşamasından başlayarak sorunsuz çalışması için gerekli.

     

  •  
    Yayın Sponsoru
      Atölye

    Panaracer İç Lastiksiz Tamir Seti
    İç lastiksiz (UST) sistemlerin dağ bisikletinde artık önemli yer tuttuğu aşikar. Bu sistemlerin daha fazla konfor, daha düşük bası ... Devamı » » » 

    Hırsızlığa Karşı Basit Önlemler
    Bisiklet hırsızlığı her ne kadar arka planda kalan bir konu olarak gözükse de, dünyanın her yerinde olduğu gibi Türkiye’de de bisi ...
    Devamı » » » 

    Zincir Atınca Ne Yapmalı?
    Orta arttırıcı civarlarında zincir atması bisiklet sürerken çok can sıkıcı. Hatırlarsanız geçtimiz yıl Fransa Turu'nun galibini zi ...
    Devamı » » » 

    Mar.11 Bisiklet Atölyesinde Neler Olmal...
    Auğ.09 Ön ve Arka Amortisörler Nasıl Ay...
    Ksm.08 Bayanlara Resimli Lastik Tamiri
    Haz.08 Disk Frenlerin Yan Etkileri
    Oca.08 Disk Yamulursa Ne Yapmalı?
    Ksm.07 Amortisör Montajında İncelikler ...
    Eyl.07 Pilli Far Kullananları Uyarmak L...
    Auğ.07 HTII Aynakol Montajının Püf Nokt...
    Tem.07 Kadroda Çizikler
    May.07 Çekiş Sisteminde Uyum Soruları
    Mar.07 Aynakol Dişlilerinin Değişimi
    Şub.07 Bu Kodlar da Nesi?
    Oca.07 Görünmeyen Gramlar
    Ara.06 Karbon Keserken Nelere Dikkat Ed...
    Eki.06 Sonsuz Vites
    Eki.06 Rapidfire
    Auğ.06 SID'lerde Lockout Sistemi
    May.06 Çekiş Sistemi Tüyoları
    May.06 Bisiklet Çantası Yapıyoruz
    Nis.06 Jant Telinde Lehim
    Mar.06 Disk Fren Soruları
    Oca.06 RockShox Psylo Race Bakımı
    Atölye Arşivi

     

      Bu yayın 19172 kez okundu.
      Bu siteden yapılacak alıntılarda kaynak gösterilmesi ahlak kurallarına uygun olacaktır. Bu yazı yazarın sorumluluğundadır.
      Hukuki bir durumda MTBTR.com sorumlu tutulamaz.


     

     
      Yarış Dünyasından  |  Atölye  |  Panorama  |  Teknoloji - Donanım  |  Patika  |  Sağlık ve Antrenman  | 
      Biz Kimiz  |  İletişim ve Yardım  |  İnsan Kaynakları

    Hukuki Şartlar & Gizlilik Hakları |  mtbtr.com™ 2001 - 2015