Anasayfa
 MTBTR'de Bugün 
 Fotoğraflar 
2014 Bisiklet Katalogu
   
 
 Kurallar   IK   Biz Kimiz   İletişim ve Yardım   Hoş Geldin, üye girişi yapın Üye Girişi
 
20 . Ekim . 2017  
Furş - Çatal Yatağı
Furş - Çatal Yatağı

Furş - Çatal Yatağı

Derleyen: Cüneyt Kazokoğlu
15.9.2004

Daha önce çok defa değindiğimiz üzere bisikletin furş / çatal yatağı en çok zorlanan parçalarından biri. Bisikletin engebeli arazide zeminden kaynaklanan darbeleri doğrudan karşılamak zorunda olan bu parçanın daha önce bakımını içeren bir yazımız vardı.

Bu yazımızın konusu şimdiye kadar forumumuzda da defalarca tartışıldığı üzere değişik çatal yatakları ve bunların artı ve eksileri. Çatal yatağı bakımı yazısında da belirttiğimiz gibi çatal yatakları devamlı olarak darbe aldıklarından ötürü eskimeye ve sorun çıkarmaya oldukça müsait parçalar. Bu nedenle bakımlarının düzenli yapılması, temiz durumda tutulmaları önemli.

Lâkin yaşanan çatal yatağı sorunlarının arkasında yatan bir neden de –özellikle son yıllarda- çatal yatağının tasarımı. Önce çatal yatakları nasıl üçe ayrılıyor, buna bir bakalım, akabinde her üç sistemi tartısalım.
Her üç sistemin kesitleri
Her üç sistemin kesitleri
Büyük boyut için tıkla!

Yukarıdaki resimde de (mavi gidon borusu, kırmızı yatağın yuvası, sarı çatal yatağı) açıkça görülüyor ki, üç tip çatal yatağı var. Bunlar soldan sağa hâlen en yaygın model olan klasik haricî yataklar, yarı dahilî yataklar ve (tam) dahilî yataklar. Yine aynı resimde bu yatakların tasarım acısından farkları da açıkça belli oluyor. Klasik haricî modellerde bisikletin gidon borusu içerisine öncelikle yatağın gireceği yuva (kırmızı) bastırılarak yerleştiriliyor, bu yuvanın içine asil hareket eden parça olan yatak yerleştiriliyor (sari). Hemen hemen ayni sistem yarı dahilî yataklar için de geçerli. Burada da tasarımı değişik olmakla birlikte önce bir yuva yerleştirilip bunun içine yataklar konuluyor. Bütün sistemlerde hareket eden parça sari renkle gösterilmiş olan yataklar. Yatak yuvaları elbette ki kadroda sabit duruyorlar. Bu yuvaları kadroya basmak için aşağıdaki alet kullanılıyor.
Büyük boyut için tıkla!
Bu aletin kaba alternatifi yuvaları kadroya çakmak. Yalnız bu yöntem oldukça tehlikeli. yuvaları çakarken kadronun zarar görme ihtimali, alt ve üst yuvaların birbirine tam paralel olmama tehlikesi yüksek. Dolayısıyla güvenli bir şekilde bu yuvaları en iyi şekilde yerleştirecek olan bu baskı aletinin kullanılması en profesyonel ve emin yol. Yatakların tamamen paralel olmaları içinse gerekirse aşağıdaki törpü ile gidon borusunun alt ve üst kenarları düzeltilmeli.
Büyük boyut için tıkla!
Üçüncü sistem olan (tam) dahilî çatal yataklarında ise yataklar bir yuvaya konulmuyorlar. Yani resimdeki kırmızı parça yok. Bu tarz çatal yatağı olan kadrolarda kırmızı parçanın yaptığı isi özel olarak sekil verilmiş olan bisikletin gidon borusu, yani kadro üzerine alıyor. aşağıdaki resimde ise bu yatakların bisiklette nasıl durduğunu görüyoruz.
Her üç sistemin dışarıdan görünüşleri
Her üç sistemin dışarıdan görünüşleri
Büyük boyut için tıkla!

Klasik haricî sistem

Öncelikle hâlâ en yaygın model olan haricî sisteme yakından bakalım. aşağıdaki resimde bu modelin kesiti ve çalışma prensibi görülüyor.
Sıradan çatal yatağı
Sıradan çatal yatağı
Büyük boyut için tıkla!
Arazide bisiklete binerken bisiklete etki eden darbeler hareketli yüzeyler olan yataklar tarafından karşılanıyor. Bu yataklar da son derece sağlam bir şekilde yuvalarının içinde, yani kadrodan tamamen bağımsız duruyorlar. Bu tarz darbe alan ve sürekli olarak hareket eden bir parçanın elbette zaman içinde eskimesi normal. Kullanım ortamı, üslubu, binicinin ağırlığı gibi etkenlerle değişmekle beraber yıllar ve binlerce km sonra bu modelde yataklar yuvalarını aşındırıyorlar, bu da kendini çatal yatağında boşluk olarak gösteriyor. Bu durumda aşağıdaki aletle aşınmış yuvalar gidon borusundan çıkarılıyor, yerlerine yenileri takılıyor.
Büyük boyut için tıkla!

Yarı dahilî sistem
Yarı dahilî çatal yatağı
Yarı dahilî çatal yatağı
Büyük boyut için tıkla!

Yarı dahilî modeller de yukarıdaki resimden de anlaşılacağı üzere haricî modellere benziyorlar tasarım olarak. Bu modellerde yatakları içlerine alan yuvalar haricî modellerde olduğu gibi gidon borusunun tamamen dışında değil, kısmen veya tamamen içinde yer alıyorlar. Bu sistem sektörün en büyük üreticilerinden olan Cane Creek tarafından 1999 yılında çıkarılmış. Bu sistemin çıkmasıyla beraber O/S (oversized, büyük boy) tabir edilen kadro yapımı da kendini gösterdi ve artık bisikletlerimizin gidon borularını 1”’ten 1 1/8”’e (içeriden ölçüldüğünde 44mm’lik bir çap demek bu) çıkaran yol acildi.

Peki bu sistemin haricî sisteme olan üstünlüğü, farkı vb. nedir? Kâğıt üzerinde bakıldığında bu sistem haricî sisteme göre daha tıknaz olan yapısından ötürü (alt ve üst yataklar arasında kısalan mesafe) bir nebze daha sert ve esnemeye karşı bir nebze daha dayanıklı. Ancak bu nazarî üstünlük biniş esnasında ne kadar hissedilir, orası bir muamma.

Bunun yanında yine bu yarı dahilî sistemin de olumsuz yanları var. Bu sistemde gidon borusunun tamamen içine bastırılan yataklar boruya çok çok iyi oturmalılar, boru ile yuvalar arasında boşluk kalmamalı. Ancak bazı modellerde çatal yatağını gidon borusuna sığdırmak için fazla ince yuvalar kullanılıyor. Bu durumda bu yuvalar darbeleri yeteri kadar ememeyip uzun vadede gidon borusuna yansıtıp kadroya tamiri imkânsız zararlar verebiliyorlar. Ancak her şeye rağmen tasarım olarak bu model haricî sistemle ayni fikirden yola çıkıyor ve yatakların kadrodan bağımsız çalışmalarını sağladığından ötürü kullanışlı bir sistem.

Tam dahilî modeller

Son olarak bu yıllarda gittikçe yayılmaya başlayan tamamen dahilî modeller var. aşağıdaki kesit resminde de görüldüğü üzere bu modellerde yataklar doğrudan kadroya yerleştiriliyorlar.
Tam dahilî çatal yatağı
Tam dahilî çatal yatağı
Büyük boyut için tıkla!

Yani herhangi bir yatak yuvası yok. Bisiklete binerken gelen darbeler yataklar tarafından hiçbir aracı yuva olmadan doğrudan kadroya yansıtılıyor. Dolayısıyla sürekli olarak darbe altında ezilen ve hareket eden bir parça olan yataklar bu hareketleri ile er ya da geç kadroyu aşındırıyorlar ve bu da kendini yine çatal yatağında boşluk olarak gösteriyor. Sorun da burada ortaya çıkıyor. Haricî veya yarı dahilî modellerde bu durumda yatak yuvaları çıkartılıp yenilenirken tam dahilî modellerde bu aşınma kadroda olduğu için hiçbir şekilde giderilemiyor ve bu kusursuz kadronun sonu oluyor. Haliyle bu sistem fazlasıyla kadro kalitesine ve isçiliğin inceliğine bağlı, ancak bu sistemin zaafları gerçekten de yadsınamayacak kadar çok.

Sonuç olarak yarı dahilî sistem ile haricî sistem arasında bir üstünlük farkı pek yok. Kaliteli bir yarı dahilî sistem belki kâğıt üzerinde bir nebze daha sağlam dursa da hem bu fark kaliteli bir haricî sistemle karşılaştırıldığında hissedilemeyecek kadar düşük, hem de sağlamlık açısından haricî sistemin de hiçbir eksiği yok. Öte yandan kalitesiz veya yatak yuvaları fazla ince bir yarı dahilî sistem ayni tam dahilî sistemde olduğu gibi kadroya zarar vermeye kadar götürebiliyor isi. Tam dahilî sistemlerin ise olumsuz yanları ise son derece aşikâr.

Bir nokta da bu modellerin kendi aralarındaki değiştirilebilirliği olabilir bahsedilecek. Yarı dahilî sistemlerle haricî sistemler bazı markalarda araya adaptör takılarak değiştirilebiliyorlarsa da tam dahilî sistemler diğerleriyle uyum göstermediğinden değiştirilemiyor.
Büyük boyut için tıkla!

Resimler: Cane Creek, Chris King

 

 
Yayın Sponsoru
  Atölye

Panaracer İç Lastiksiz Tamir Seti
İç lastiksiz (UST) sistemlerin dağ bisikletinde artık önemli yer tuttuğu aşikar. Bu sistemlerin daha fazla konfor, daha düşük bası ... Devamı » » » 

Hırsızlığa Karşı Basit Önlemler
Bisiklet hırsızlığı her ne kadar arka planda kalan bir konu olarak gözükse de, dünyanın her yerinde olduğu gibi Türkiye’de de bisi ...
Devamı » » » 

Zincir Atınca Ne Yapmalı?
Orta arttırıcı civarlarında zincir atması bisiklet sürerken çok can sıkıcı. Hatırlarsanız geçtimiz yıl Fransa Turu'nun galibini zi ...
Devamı » » » 

Mar.11 Bisiklet Atölyesinde Neler Olmal...
Auğ.09 Ön ve Arka Amortisörler Nasıl Ay...
Ksm.08 Bayanlara Resimli Lastik Tamiri
Haz.08 Disk Frenlerin Yan Etkileri
Oca.08 Disk Yamulursa Ne Yapmalı?
Ksm.07 Amortisör Montajında İncelikler ...
Eyl.07 Pilli Far Kullananları Uyarmak L...
Auğ.07 HTII Aynakol Montajının Püf Nokt...
Tem.07 Kadroda Çizikler
May.07 Çekiş Sisteminde Uyum Soruları
Mar.07 Aynakol Dişlilerinin Değişimi
Şub.07 Bu Kodlar da Nesi?
Oca.07 Görünmeyen Gramlar
Ara.06 Karbon Keserken Nelere Dikkat Ed...
Eki.06 Sonsuz Vites
Eki.06 Rapidfire
Auğ.06 SID'lerde Lockout Sistemi
May.06 Çekiş Sistemi Tüyoları
May.06 Bisiklet Çantası Yapıyoruz
Nis.06 Jant Telinde Lehim
Mar.06 Disk Fren Soruları
Oca.06 RockShox Psylo Race Bakımı
Atölye Arşivi

 

İlgili Linkler:  

yayin   Çatal Yatağı Aletleri Yapıyoruz  
yayin   Atölyeden  
haber   Cane Creek Maple & 110 Reserve Ti  

  Bu yayın 12227 kez okundu.
  Bu siteden yapılacak alıntılarda kaynak gösterilmesi ahlak kurallarına uygun olacaktır. Bu yazı yazarın sorumluluğundadır.
  Hukuki bir durumda MTBTR.com sorumlu tutulamaz.


 

 
  Yarış Dünyasından  |  Atölye  |  Panorama  |  Teknoloji - Donanım  |  Patika  |  Sağlık ve Antrenman  | 
  Biz Kimiz  |  İletişim ve Yardım  |  İnsan Kaynakları

Hukuki Şartlar & Gizlilik Hakları |  mtbtr.com™ 2001 - 2015