Anasayfa
 MTBTR'de Bugün 
 Fotoğraflar 
2014 Bisiklet Katalogu
   
 
 Kurallar   IK   Biz Kimiz   İletişim ve Yardım   Hoş Geldin, üye girişi yapın Üye Girişi
 
25 . Eylül . 2017  
Sıradışı Amortisörler
Yeni Teknolojiler

Sıradışı Amortisörler

Yazar: Cüneyt Kazokoğlu
27.9.2004

Amortisör deyince hepimizin aklına belki farklı bir marka geliyor, ama genel olarak tasarımları açısından bakıldığında klâsik tipte bir amortisör dışında bir şey düşünmüyoruz pek. Bunun belki bir istisnası Cannondale’in ürettiği Lefty ve Fatty amortisörleri. Bu tip amortisörlere artı ve eksilerini anlattığımız, değişik modelleri tanıttığımız yazımızı okumuşsunuzdur.

Peki amortisör dünyası bu kadar mi? Başka bir şeyler olmuyor mu? Tabii ki oluyor. Bu yazımızda amortisör dünyasının derinliklerine bir dalış yaparak bazılarımızın hayatlarında bisiklet üzerinde hiç görmediği iki değişik amortisör tasarımını inceleyeceğiz. Bunlardan birincisi ters amortisörler (upside down), ikincisi paralelkenar amortisörler. Her iki model de bisiklet âleminde sıra dışı yerlerini koruyorlar.

Ters (upside down) amortisörler

Ters amortisörler bisikletlerden ziyade motosikletlerde görmeye aşina olduğumuz bir tasarım. gerçekten de bugün motosiklet dünyasında ters amortisör oldukça yaygın olarak kullanılıyor. Prensipte ters amortisör adından da anlaşılacağı gibi başaşağı edilmiş bildiğimiz “düz” amortisör. Peki böyle bir adıma niye ihtiyaç duyulmuş?
Motosiklette ters amortisör
Motosiklette ters amortisör
Büyük boyut için tıkla!

Ters amortisörde üstteki borular, yani kadroya çatal (furş) yatağı ile bağlı olan borular aşağıda kalan borulara oranla daha geniş çapa sahipler. İç borular aşağıda kalarak yukarıdaki dış boruların içinde hareket ediyorlar, ayrıca düz amortisörlere oranla daha uzunlar. Bu durum öncelikle amortisörde denge oranını arttırıyor. Bunun yanında amortisörün darbe emerken hareket eden parçaları farklı. Normal amortisörlerde darbe geldiğinde dış borular hareket ederken, ters amortisörlerde iç borular hareket ediyorlar. Dolayısıyla ters amortisörlerde darbe emerken hareket eden kütle daha hafif. Bu da yoldaki özellikle ufak engebelere amortisörün daha rahat ve çabuk tepki vermesi demek. gerçekten de ters amortisörlerin (ufak) engebeleri asmak konusunda düz amortisörlere oranla yadsınamayacak üstünlükleri var.
Manitou Dorado
Manitou Dorado
Büyük boyut için tıkla!

Sıklıkla iddia edilse de ters amortisörlerin düz amortisörlere oranla ağırlık konusunda bir üstünlükleri yok. Bunun yanında ters amortisörlerin tasarımı ve üretimi düz amortisörlere göre daha karmaşık. Ayrıca ters amortisörlerde düz amortisörlere oranla daha yukarıda olan ağırlık noktası belirli durumlarda sürüse de etki edebiliyor.

Gelelim kötü yanlarına. Ters amortisörlerde alt, yani iç borular tekerleğe doğrudan bağlı olduğu için bu boruların esnemesini önleme yolunda sağlam bir bağlantı gerekiyor. Bu nedenle ters amortisörlerin hemen hepsi klâsik mandallı (quick release) tekerlek milleri yerine en az 20mm veya daha kalın sokma miller kullanıyorlar. Bu durum ters amortisörlerin arazi binisi (XC) bisikletlerinden ziyade tepe inişi, serbest sürüş gibi zaten sokma milin elzem olduğu alanlarda kullanılmasına yol açıyor. Bugün piyasada kalburüstü tepe inişi amortisörlerine bakacak olursak, örneğin bir Manitou Dorado, Magura BigEgo, Marzocchi Shiver hep ters amortisörler.
Marzocchi Shiver
Marzocchi Shiver
Büyük boyut için tıkla!

Sonuç itibariyle ters amortisörlerin düz amortisörlerle karşılaştırıldıklarında artılarının yani sıra eksileri de olduğu görülüyor. Özellikle tekerleğe bağlanan boruların nispeten ince olması nedeniyle sertlik zaafı olması nedeniyle ters amortisörlerin kullanılacağı yerde tekerlek milinin oldukça sağlam ve dengeli (örneğin Manitou Dorado’daki altıgen mil gibi) olması elzem. Ancak onun dışında motosiklet dünyasında kendini kanıtlamış bir tasarımın bisikletler için de kullanılmaması için hiçbir neden yok.

Paralelkenar amortisörler

Ters amortisörler kadar, hattâ onlardan daha bile fazla ilgi çeken bir amortisör tasarımı da paralelkenar amortisörler. Özellikle görüntü açısından baktığımızda gerçekten insani şaşırtan, bisiklette bir bozukluk varmış hissi uyandıran amortisörler bunlar.
Paralelkenar süspansiyonlu maraton bisikleti
Paralelkenar süspansiyonlu maraton bisikleti
Büyük boyut için tıkla!

Paralelkenar amortisörleri yakından incelediğimiz zaman sanki çift süspansiyonlu bisikletlerin arka süspansiyonlarının öne aktarılmış sekli gibi duruyorlar. Klâsik amortisörlerdeki iki bacağınyerini paralelkenar amortisörlerde sabit bacaklar almış, her iki bacak da çatal yatağının alt ve üstünden bisiklete bağlanmışlar.
Parafork Spezial
Parafork Spezial
Büyük boyut için tıkla!

Kinematik açısından bakacak olursak paralelkenar amortisörlerin en büyük avantajlarından birincisi herhalde fren esnasında sıkışmamaları. Buna Anti-Dive-Effect deniyor. Matematiğe fazla girmeden açıklamak gerekirse, bisiklet üzerinde frene bastığımız zaman arkaya etki eden fren gücü ve öne etki eden ağırlık gücünün vektörlerinin toplamı ile paralelkenar amortisörün paralelkenarını oluşturan parçaların vektörleri paralel kaydırılmış ama aşağı yukarı ayni yöndeler. Dolayısıyla normal bir amortisörde frenle birlikte amortisörün üzerine etki eden güç paralelkenar amortisörde bu paralelkenar tarafından etkisiz hale getiriliyor. Bu nedenle de frenleme esnasında normal amortisörlerin aksine amortisörün sıkışma mesafesinin tamamı kullanılabilir durumda oluyor, ki bu durum engebeli arazide frenleme esnasında gerçekten önemli bir etken.
Redbull paralelkenar amortisörlü bisiklet
Redbull paralelkenar amortisörlü bisiklet
Büyük boyut için tıkla!

Bunun yanında paralelkenar amortisörler muadilleri olan klâsik modellere oranla esnemelere karşı daha dayanıklılar ve bu nedenle örneğin disk fren kullanımına çok daha uygunlar. Ayrıca klâsik amortisörlerde hareket eden iç ve dış borular arasındaki contalar (O-Ring) bu hareketi karşılayan ve bozulduğu zaman pahalıya değişen parçalarken paralelkenar amortisörlerde hareket eden parçalar paralelkenarlardaki rulmanlı yataklar olduğundan bunların bakimi ve gerektiğinde değişimleri de hem çok kolay hem çok hesaplı. Yani bakim açısından da paralelkenar amortisörler fazlasıyla üstünler.

Çalışma özelliklerine gelince, yerden aldığı darbeler amortisörde klâsik modellerde olduğu gibi boruların içice gemcesine değil, paralelkenarın hareketlenmesine, yani bir dönme hareketine neden olduğundan amortisörün ufak engebelere tepki verme hassasiyeti normal modellere oranla daha yüksek. Yine amortisörün hassasiyetine olumlu etki eden bir unsur da tasarımdan kaynaklanıyor. Klâsik amortisörlerde genelde bir bacakta daima tepme kontrolü öğeleri bulunurken, diğer bacakta yay, hava kartuşu vs. bulunuyor. İki bacağın farklı öğeleri barındırması nedeniyle amortisörün simetrisinde olan değişiklikler belirli durumlarda amortisörün bekleneni verememesine yol açıyor. Paralelkenar amortisörlerde ise böyle bir durum söz konusu değil.

bunların yanında elbette tasarımlarından gelen bazı eksileri de yok değil. Öncelikle gidon borusu çevresinde paralelkenar olması nedeniyle bisikletin gidonunu sonuna kadar kırma sahası daralıyor. Bu bir dezavantaj. Ayrıca bunun yanında yine gidonun etrafındaki kütlenin daha geniş bir alana yayılmış olması nedeniyle gidonu çevirmek ve çevirirken kontrol altında tutmak için sarf edilmesi gereken güç yeri geldiğinde daha yüksek.
German:A Havali
German:A Havali
Büyük boyut için tıkla!

Paralelkenar amortisörler başlıca iki türde üretiliyorlar. Bunlardan birincisine örnek olarak Parafork markasının modellerini gösterebiliriz. Burada süspansiyon öğesi bir paralelkenarın içinde duruyor. İkinci tip modellere örnek olarak German:A firmasının efsanevi “kilo” modelini zikredebiliriz. Bu model adından da anlaşılacağı üzere SID vs. gibi amortisörlerin ağırlığına yakın. Parafork modellerinden en büyük farkı German:A firmasının süspansiyon öğesini, yani yayı veya havali süspansiyonu paralelkenarın içine değil de altına yerleştirmesi. Parafork süspansiyon öğesinden bağımsız paralelkenarın getirdiği avantaj sayesinde arazi binisinden başlayarak tepe inişine kadar olan bir yelpazede ürün sunarken German:A özellikle 1200’lü gramlardaki ağırlığı/hafifliği nedeniyle arazi binisine ve yarışçılara hitap ediyor.
German:A Yayli
German:A Yayli
Büyük boyut için tıkla!

Kala kala görüntü olarak biraz gerçekten ilginç olmaları kalıyor. Paralelkenar amortisörlü bisikletler sanki duvara bindirmiş de ön tarafları biraz bozulmuş ve de durdukları yerde sanki ilk frende gidonun üzerinden uçulacakmış izlenimi veriyorlar. Zevkler elbette tartışılmaz, kimileri için farklılığın bir simgesi olan bu ürünler kimileri içinse son derece çirkin olacaktır. Ama tarafsız bir verim değerlendirmesi yönünden yaklaştığımızda üstünlükleri yadsınamaz teknolojik harikalar oldukları kesin.
Intense paralelkenar amortisörlü
Intense paralelkenar amortisörlü
Büyük boyut için tıkla!
,

 

 
Yayın Sponsoru
  Teknoloji - Donanım

Elektrikli Dağ Bisikletleri Ne Getiriyor?
Elektrikli bisikletler son birkaç yıldır bisiklet dünyasındaki en önemli gelişmelerden sayılıyorlar. Bisiklete binen insan sayısın ... Devamı » » » 

Türkiye Bisiklet Turu Ayakkabılar
“Dost başa bakar, düşman ayağa” derler, 51. yapılan TUR’da yarışan sporcular biz amatörlerin rakibimiz olamaz ama biz yine de ayak ...
Devamı » » » 

Türkiye Bisiklet Turu Bisikletleri

Etixx – Quickstep


Marka / Model: Specialized Venge
Çekiş Sistemi: FSA K-Force Light aynakol / Shi ...
Devamı » » » 

Eki.14 Mavic, Fox, 661, Met ve Scott'ın...
Tem.14 Shimano Ultegra 6800 Testi
Haz.14 SRAM X0 2x10 Grup Testi
Haz.14 MTBTR'de Yazlık Testler
Şub.13 Merida 2013/14 Model Yılı Yenil...
Tem.12 99. Fransa Turu'nda Bisiklet ve ...
Haz.12 Sedona İstanbul Yollarda
Haz.12 Kaskı Doğru Takmak
Auğ.11 3x10 Shimano XT Testi
Tem.11 Mamut Trailers Testi
Nis.11 Shimano'nun İki Yeni Rüzgarlığın...
Şub.11 Specialized bgFit Deneyimi
Tem.10 Değişik Vites Oranları Ne Getiri...
Haz.10 Scott Genius LongTravel, Yeni Sc...
May.10 Sigma Topline 2209
Mar.10 DT Swiss & Schwalbe RideCamp
Ksm.09 Karbon Hakkında Soru-Cevap
Tem.09 AFC Ürünlerini Test Ettik!
Haz.09 Scott'ın 2010 Model Yenilikleri
Şub.09 Shimano'nun Yeni Orta Yolu: SLX
Eki.08 Fox 2009: Dünyanın En İyi XC Kom...
Haz.08 Sigma Sport Powerled Black Testi
Teknoloji - Donanım Arşivi

 

İlgili Linkler:  

kurum   German Answer  
kurum   Parafork  
kurum   Manitou  
kurum   Marzocchi  

  Bu yayın 10209 kez okundu.
  Bu siteden yapılacak alıntılarda kaynak gösterilmesi ahlak kurallarına uygun olacaktır. Bu yazı yazarın sorumluluğundadır.
  Hukuki bir durumda MTBTR.com sorumlu tutulamaz.


 

 
  Yarış Dünyasından  |  Atölye  |  Panorama  |  Teknoloji - Donanım  |  Patika  |  Sağlık ve Antrenman  | 
  Biz Kimiz  |  İletişim ve Yardım  |  İnsan Kaynakları

Hukuki Şartlar & Gizlilik Hakları |  mtbtr.com™ 2001 - 2015