Anasayfa
 MTBTR'de Bugün 
 Fotoğraflar 
2014 Bisiklet Katalogu
   
 
 Kurallar   IK   Biz Kimiz   İletişim ve Yardım   Hoş Geldin, üye girişi yapın Üye Girişi
 
15 . Aralık . 2018  
Açık-Kapalı-Teflon mu Değil mi?
Tel-Kablo

Açık-Kapalı-Teflon mu Değil mi?

Yazar: Cüneyt Kazokoğlu
7.4.2005

Dağ bisikletinde viteslerde mekanik sistemler kullanılıyor. Vites elciğinde kolun ittirilmesi ile attırıcılara giden tel çekiliyor ya da gevşetiliyor, bu sayede vites geçiriyoruz. Dolayısıyla vites tellerini barındıran kabloların durumu ve kalitesi oldukça önemli. Bu kablolar ne kadar yumuşak ve seri bir şekilde vites değiştirdiğimizi belirliyorlar.

Dağ bisikleti haliyle toz toprak, çamur içinde gecen bir spor olduğundan zaman içinde kabloların da –özellikle arka vitese inen kısımda- kirden nasiplerini almaları kaçınılmaz. Haliyle kirlenmeleri kaçınılmaz bir durumken bu kirin vites geçirme ve fren yapma gibi işlemleri ne derece etkilediği sorusu önem kazanıyor. Bisikletlerdeki bu nokta, vites sistemlerinin zayıf noktası. Geçmişte bu dezavantajı bertaraf etmek için değişik denemeler yapıldı, bunların bir tanesini, Shimano Airlines adı altında pazarlanan hava basınçlı vites sistemini daha önce Tutunamayanlar yazısında incelemiştik.

Kişisel denemelerin dışında buna benzer endüstriye yönelik bir teşebbüs de yine aynı yazıda hidrolik frenlerinin bahsi gecen Wendler tarafından 1995 yılında geliştirilen hidrolik vites sistemiydi, o da tutunamadı.

Wendler hidrolik vites
Wendler hidrolik vites
Büyük boyut için tıkla!

Sonuç itibariyle sportif bisiklet dünyası üçüncü bir yöntem olan elektrikli sistemler de gelmediği sürece daha uzunca bir süre mekanik ve sürtünme gibi bir dezavantaja sahip vites sistemleriyle yaşamak zorunda kalacak.

Pek çok kişinin vites geçirme sorunlarının arkasında kirlenmiş kablolar yatıyor. İçine kir girmiş olan kablolarda haliyle telin sürtünme katsayısı artıyor. Bu nedenle küçük dişlilerden büyük dişlilere geçirirken vites kolunu bir nebze daha fazla itip düzeltme yapmak gerekiyor. Büyük dişlilerden küçük dişlilere düşerken ise vites attırıcının yayı telin artan sürtünme katsayısını aşamadığı takdirde zincir uzun süre bir ufak dişliye düşmüyor, sürtünüyor vs.

Genel olarak bütün kablo-tel sistemleri aynı temele dayanıyor, en içte çapı yaklaşık 1,08mm (Gore Ultralight) ile 1,27mm (Campagnolo Record) arasında değişen paslanmaz çelikten ya da galvanize, yani çinko kaplama çelikten bir tel bulunuyor. Bu telin üstünde modeline göre teflon kaplama ya da kirden korumak için bir film olabiliyor. Bu teli içinde barındıran kablo da en dışta plastik, onun altında yerine göre kevlar, alüminyum, çelik, gibi maddelerden muhtelif.

Değişik sistemler
Değişik sistemler
Büyük boyut için tıkla!

Bisikletlerde kullanılan vites kablolarına baktığımız zaman bunları 2 sınıfta toplayabileceğimizi görüyoruz. Açık kablolar ve kapalı kablolar. Bunun dışında bir ayırım da kaplamalı ve kaplamasız kablolar olarak yapılabilir.

1) Açık kablolar

Açık kablolara en büyük örnek bugün Shimano’nun sıradan kabloları ya da yol bisikletinde sıkça rastladığımız Campagnolo Centaur modeli. Bu modellerde çinko kaplama (galvanize) çelik ya da paslanmaz çelikten bir telin etrafındaki kablo yine çelik ve plastikten oluşuyor. Kablonun baş ve sonundaki kapaklar plastikten ve sızdırmaz contalar içermiyorlar.

Bu tarz kablolar haliyle piyasada en ucuz bulunan kablolar. Öte yandan bunların dezavantajları da o oranda. Yol bisikletinde belki o kadar değil ama özellikle çamur deryalarından geçilen dağ bisikletlerinde sorun çıkarabilen kablolar bu modeller. Bunun nedeni de sızdırmaz contaları olmaması nedeniyle kablonun içine su ve kir girebilmesi, bu durumda da telin kablo içindeki sürtünme katsayısı yükseldiği vites geçirmek için gereken gücün oldukça artması. Haliyle sonuçta düzgün çalışmayan vitesler demek bu. Hele toz ve toprak girdiği takdirde nadiren de olsa telin tamamen sıkışması gibi durumlar da karşımıza çıkabiliyor.

Shimano modelleri, sırasıyla XTR, Dura Ace ve standart kablo:

Shimano XTR-Dura Ace-Standart
Shimano XTR-Dura Ace-Standart
Büyük boyut için tıkla!

Piyasada da, bisikletlerde de en çok kullanılan modeller bunlar olduğu için dikkat edilmesi gereken nokta özellikle çamur ve kirli ortamlarda bindikten sonra bisiklete bütün kabloları kontrol etmek ve düzenliaralıklarla söküp en basitinden içine WD40 sıkarak tellerin yine ilk günkü kadar yumuşak bir şekilde kaymalarını sağlamak. Bu sayede bu kablolardan da uzun süre verim almak mümkün.

2) Kapalı kablolar

Kapalı kabloları da kendi içlerinde ikiye ayırmak mümkün. Gore ya da Nokon gibi markalarda teller ince bir film ile kaplı (Dikkat! Bundan anlaşılması gereken kaplama değil, bu sadece kirden korumak için) Shimano, Campagnolo, Jagwire gibi markalar kabloların baş ve sonuna sızdırmaz kapaklar koyuyorlar. Aynı şekilde Gore ya da Nokon’da teli kaplayan ince film telin kirden etkilenmesini önlüyor. Gore ya da Nokon’daki film dışında tellerin uçlarında yer alan üç çeşit sistem görüyoruz. Soldan sağa O-Conta, plastik bir kapak ve yine plastik bir teleskop sistemi.

Sızdırmaz kapak sistemleri
Sızdırmaz kapak sistemleri
Büyük boyut için tıkla!

Bu kategoride örnek model çok. Shimano’nun XTR, Dura-Ace Campagnolo Record, Gore Ultralight ya da Ride On modelleri, Nokon, Jagwire markalarının telleri hep kapalı sistemlere sahipler. Kapalı sistemler haliyle kötü hava şartlarına daha kolay mukavemet gösteriyorlar. Özellikle tellerin arka vites attırıcıya gelen ucu arka tekerleğin kaldırdığı kire daha yakın olduğu için bu uçtaki kapak çok daha önemli. Bu kapaklar sayesindedir ki açık kablolarda bahsettiğimiz kablonun içine kir girmesi gibi durumlar söz konusu olmuyor.

Kaplasak mı kaplamasak mı?

Vites (veya fren) teli deyince akla ilk gelen sorulardan biri kulağa çok hoş gelen „teflon kaplama“ özelliğidir. Öncelikle bu nedir diye bir bakalım. Telin kablonun içinde kolay kayması, sürtünme katsayısının düşük olması haliyle istenen bir durum. Bunu sağlamak için de kablo üreticileri telin üstüne bir film yerleştiriyorlar. Bu film genelde teflondan ya da katalog adıyla PTFE’den (Polytetrafluorethylen) oluşuyor. Kâğıt üzerindeki avantajı bariz, teflonun kayganlığı sayesinde tel kablonun içinde daha kolay kayacak, daha az direnç gösterecek ve bu sayede vites değiştirirken daha az güç harcanacak.

Peki bu durum gerçekten böyle mi? 2003 yılında Tour dergisi gerek dağ bisikletleri, gerekse yol bisikletleri için üretilen kablo sistemlerini kapsayan çok geniş bir test yaptı. Testin son derece ilginç bir sonucu var, testi kazanan Shimano Dura-Ace oldu, teflon kaplama içermeyen, galvanize telin üstüne normal kablonun olduğu basit bir sistem. Neden? Testte ulaşılan en önemli sonuçlardan biri zaman içinde teflon kaplamaların özellikle kabloların büküldüğü yerlerde aşındıkları ve telin kaymasını engelledikleri oldu. Teflon kaplama nedeniyle kulağa çok garip gelse de daha yeni durumdayken bile bu telleri harekete geçirmek için gereken güç kaplamasız telleri harekete geçirmek için gereken güçten daha yüksek. Kaplamasız teller daha az güce ihtiyaç duyarak harekete geçiriliyorlar, ayrıca orta-uzun vadede teflonun aşınması ile yaşanan sorunları yaşamıyorlar.

Aşağıdaki resim yukarıdan aşağı Campagnolo Centaur ve Record modeli, Nokon ile Gore Ride On ve Ultralight modellerini gösteriyor:

Campagnolo-Nokon-Gore
Campagnolo-Nokon-Gore
Büyük boyut için tıkla!

Bütün bu kaplama, sızdırmaz kapaklar vs. konusunda farklı bir yol izleyen bir marka var, o da Nokon. Nokon bildiğimiz kablolardan değil, bir tespihe dizilir gibi dizilmiş ufak alüminyum halkalardan oluşuyor. İçeride telin üstünde de teli kirden koruyan bir film var. Bu sistemin en büyük avantajı kablonun keskin dönüşler yapması gerektiğinde ortaya çıkıyor, alüminyum halkalar sıkışmadıkları için haliyle telin kayma hızında bir değişim olmuyor.

Sonuç olarak vites sisteminin sorunsuz çalışması, kablolardan tam verim almak için en önemli nokta teflon kaplama gibi kulağa hoş gelen özellikler değil. En önemli nokta kablonun başında ve sonunda, özellikle arka vites attırıcıya gelen kısmında sızdırmaz bir kapağa sahip olmadığı, yani kablo içindeki telin kirden, tozdan, sudan ne kadar iyi korunduğu.

Uzun vadede vites kablolarından memnuniyet için iki nokta öne çıkıyor:


1) Kabloyu bisiklete yerleştirirken fazla sert dönüşler yaptırmamak, çok sert bükmemek.
2) Telin kirden ve sudan korunduğu bir sistemi tercih etmek, aksi takdirde düzenli olarak bakım yapmak.

Kaynak: Tour 12/2003

 

 
Yayın Sponsoru
  Teknoloji - Donanım

Elektrikli Dağ Bisikletleri Ne Getiriyor?
Elektrikli bisikletler son birkaç yıldır bisiklet dünyasındaki en önemli gelişmelerden sayılıyorlar. Bisiklete binen insan sayısın ... Devamı » » » 

Türkiye Bisiklet Turu Ayakkabılar
“Dost başa bakar, düşman ayağa” derler, 51. yapılan TUR’da yarışan sporcular biz amatörlerin rakibimiz olamaz ama biz yine de ayak ...
Devamı » » » 

Türkiye Bisiklet Turu Bisikletleri

Etixx – Quickstep


Marka / Model: Specialized Venge
Çekiş Sistemi: FSA K-Force Light aynakol / Shi ...
Devamı » » » 

Eki.14 Mavic, Fox, 661, Met ve Scott'ın...
Tem.14 Shimano Ultegra 6800 Testi
Haz.14 SRAM X0 2x10 Grup Testi
Haz.14 MTBTR'de Yazlık Testler
Şub.13 Merida 2013/14 Model Yılı Yenil...
Tem.12 99. Fransa Turu'nda Bisiklet ve ...
Haz.12 Sedona İstanbul Yollarda
Haz.12 Kaskı Doğru Takmak
Auğ.11 3x10 Shimano XT Testi
Tem.11 Mamut Trailers Testi
Nis.11 Shimano'nun İki Yeni Rüzgarlığın...
Şub.11 Specialized bgFit Deneyimi
Tem.10 Değişik Vites Oranları Ne Getiri...
Haz.10 Scott Genius LongTravel, Yeni Sc...
May.10 Sigma Topline 2209
Mar.10 DT Swiss & Schwalbe RideCamp
Ksm.09 Karbon Hakkında Soru-Cevap
Tem.09 AFC Ürünlerini Test Ettik!
Haz.09 Scott'ın 2010 Model Yenilikleri
Şub.09 Shimano'nun Yeni Orta Yolu: SLX
Eki.08 Fox 2009: Dünyanın En İyi XC Kom...
Haz.08 Sigma Sport Powerled Black Testi
Teknoloji - Donanım Arşivi

 

İlgili Linkler:  

haber   Hidrolik Vites Sistemi  

  Bu yayın 5423 kez okundu.
  Bu siteden yapılacak alıntılarda kaynak gösterilmesi ahlak kurallarına uygun olacaktır. Bu yazı yazarın sorumluluğundadır.
  Hukuki bir durumda MTBTR.com sorumlu tutulamaz.


 

 
  Yarış Dünyasından  |  Atölye  |  Panorama  |  Teknoloji - Donanım  |  Patika  |  Sağlık ve Antrenman  | 
  Biz Kimiz  |  İletişim ve Yardım  |  İnsan Kaynakları

Hukuki Şartlar & Gizlilik Hakları |  mtbtr.com™ 2001 - 2015