Anasayfa
 MTBTR'de Bugün 
 Fotoğraflar 
2014 Bisiklet Katalogu
   
 
 Kurallar   IK   Biz Kimiz   İletişim ve Yardım   Hoş Geldin, üye girişi yapın Üye Girişi
 
24 . Eylül . 2017  
Jant ve Tekerlek Tüyoları
Atölyeden

Jant ve Tekerlek Tüyoları

Yazar: Cüneyt Kazokoğlu
14.10.2005

Jantlarla ilgili değinilebilecek sayısız konu var. Bu yazımızda bu konulardan bazılarına değinecek, tüyolar verecek, bir de alet yapacağız.

Haliyle sadece jant frenlerinde söz konusu olan ve her şeyden önce güvenliği doğrudan etkileyen bir unsur jantların yanak kalınlığı. Jant freni ile sürekli olarak aşınan jant yanakları belirli bir süreden sonra kırılıp, yırtılıp, hele de bisiklet üzerinde mesela hızlı bir iniş esnasında olursa sonu çok kötü bitebilecek kazalara yol açabiliyorlar. Aşağıdaki resimlerde de frenlerin aşındırması sonucu jantın nasıl yırtılabileceğini görebiliyoruz. Bu nedendendir ki örneğin Mavic markası jant yanağının 1mm’nin altına indiği takdirde jantın değiştirilmesi gerektiğini belirtiyor.

Yırtık jant
Yırtık jant
Büyük boyut için tıkla!

Yırtık jant
Yırtık jant
Büyük boyut için tıkla!

Günümüzde jant üreticileri kaliteli ve üst seviyedeki jantlarına bu güvenlik unsuruna önem vererek bir şerit ekliyorlar. Jant önceden belirlenen bir ölçüden fazla aşındığı takdirde bu şerit ortaya çıkıyor ve bisikletçi jantını değiştirmenin zamanının geldiğini anlıyor.

Ancak özellikle bu tarz bir işaret sistemi ile donatılmamış jantlar söz konusu olduğunda jant yanağının kalınlığı nasıl ölçülmeli sorusu karşımıza çıkıyor. Haliyle jantın tasarımı nedeniyle sıradan bir kumpas ile yanağın kalınlığını ölçmek imkânsız. Bu nedenle asıl yanak kalınlığını ölçebilmek amacıyla ucu kancalı kumpaslar tasarlanmış. Aşağıdaki çizimde görüldüğü üzere jantın üst kıvrımının engellemesinden etkilenmeden doğrudan jantın fren ile aşınan yanak kalınlığını ölçebiliyorlar. Sorun şu: Tek bir amaç için özel olarak tasarlanmış her üründe olduğu gibi yanak kalınlığı için tasarlanmış bu kumpaslar da 80 Euro gibi fiyatlardan başlayıp rahatlıkla 100 Euro’nun üzerine çıkabiliyorlar.

Jant yanak kumpası
Jant yanak kumpası
Büyük boyut için tıkla!

Eskiden kalma bisikletçi tüyolarından biri jant yanağı inceliğinin tehlikeli seviyeye ulaşıp ulaşmadığını anlamak için lastiğe âzamî ölçüde hava basmak ve jantın bu kadar fazla şişirilmiş bir lastiğe karşı dışa doğru eğilip eğilmediğine bakmaktır. Elbette yeri geldiğinde işe yarayan bir yöntem, lâkin gerek bu dünyanın „Zihni Sinir“lerini tatmin etmekten âciz, gerekse asgarî bir kesinliğin ötesine gidemeyen bir yöntem.

Bu soruna gayet basit bir çözüm üretmek mümkün. Yapı-marketlerden birkaç YTL karşılığında alabileceğimiz plastik bir kumpas ve bir eğe ihtiyacımız olan aletler. Yapmamız gereken ise kumpasın uç kısmını jantın yanağını kavrayabilecek şekilde törpülemek. Son derece basit, 5 dakikalık bir işlem sonrasında jant yanağı kalınlığını tamamen güvenilir derecede ölçecek bir aletimiz oluyor bu şekilde.

Kumpas ve eğe
Kumpas ve eğe
Büyük boyut için tıkla!

Törpülenmis halde kumpas
Törpülenmis halde kumpas
Büyük boyut için tıkla!

Yanak kalınlığı ölçülüyor
Yanak kalınlığı ölçülüyor
Büyük boyut için tıkla!

Seramik jantlarda kaplama aşınıyor, kirleniyor.

Seramik kaplamalı jantlara Tekerleği Oluşturan Parçalar yazımızda daha önce değinmiştik. Seramik jant için tasarlanmış uygun fren pabucu ile jant arasındaki sürtünme katsayısını arttıran ve jantın aşınmasını geciktiren bu sistemde de haliyle zaman içinde aşınıp sathın kirlenmesi olağan bir durum. Bu durumda yapacak fazla birşey yok. Seramik kaplamayı koruyarak jantı temizlemenin yollarından biri Mavic’in seramik jantları için ürettiği yumuşak taşı (Softstone) kullanmak. Bulaşık teli ile sathı silmek gibi çözümler seramik kaplamayı da temizleyecekleri için nispeten tehlikeli. Eğer zaman içinde seramik kaplamadan geriye birşey kalmadıysa rahatlıkla normal pabuçlara da geçilebilir.

Mavic Softstone
Mavic Softstone
Büyük boyut için tıkla!

Yüksüklü jant mı yüksüksüz jant mı?

Genel olarak yüksüklü jantların daha kaliteli olduğuna dair bir kanı vardır. Öyle ya da değil, her şeyden önce yüksükler ne işe yarıyor? Jantın ayar işlemi esnasında teli tutan vidanın çevrilmesi gerekiyor. Bu vida yüksüklü jantlarda yüksük, yüksüksüz jantlarda ise doğrudan jantla temas halinde. Haliyle sathı parlatılmış bir yüksük üzerinde vidayı çevirmek daha kolay. Bu birinci özelliği yüksüklerin, yani jant ayarı yapmayı, jant telini tutan vidayı çevirmeyi daha kolaylaştırmaları.

İkinci bir özellikleri ise jant teli vidası üzerinden yayılan çekme gücünü daha eşit bir şekilde janta vermeleri. Yalnız burada söylenmesi gereken, günümüzde jant üretim teknolojisinin ve kaliteli, üst seviyedeki jantların ulaştığı noktada bu tarz bir açıklamanın geçerliliğini yitirdiği. Ayrıca aşağıdaki resimlerde de görüleceği üzere yüksük jantın yırtılmasına karşı garanti değil.

Büyük boyut için tıkla!

Büyük boyut için tıkla!

Jant tel(ler)im koptu/kopuyor, ne yapmalı?

Genel olarak tekerlek örme konusunda yeterli bilgiye sahip olmayan bisikletçilerin yaptığı hatalardan biri jant teli kopmasını telin zayıflığına (1,8mm’lik, yeteri kadar sağlam değil) veya sayıca azlığa (32’lik yerine 36’lık olsa kopmazdı) bağlamaktır. Halbuki genel olarak jant teli kopmasının bu iki etkenle hiçbir alakası yoktur diyebiliriz.

Tekerlekte bütün teller jantı tekerlek göbeğine çekmek isterler. Her biri bunun için yukarıdan vidalanarak gerilir. Her tel bunu yapmaya çalıştığı için hiçbiri başaramaz. İyi örülmüş ve ayarı yapılmış bir tekerlekte dolayısıyla göbek ile jant arasındaki mesafe her derecede sabittir.

Biz bisiklete binerken ağırlığımız yerle temas eden yerdeki telleri sıkıştırarak onların gerginliğini alır, bu sayede 3 ilâ 5 tel "yumuşarlar". Ancak bu sırada diğer tellerin gerginliği artar, bu sayede tekerleğin dengesi korunmuş olur.

Tekerleğin bir dönüşü esnasında her tel bir defa gevşer, bir defa gerilir. Bu gevşeme gerilme esnasında tele etkieden güçler arasındaki fark zayıf örülmüş bir tekerlekte yüksek, sert örülmüş bir tekerlekte haliyle düşüktür. Ancak bir tekerlekte jant tellerine etki eden dikey kuvvetler kadar yanal kuvvetler de söz konusudur, yani bu gerilme ve gevşeme güçleri sadece 90°’lik bir açı ile etkilerini göstermezler. Dolayısıyla uygun uzunluktan kısa tel kullanımı veya yanlış örme, zayıf örme gibi durumlarda etki eden bu güçler tellerin bilhassa vida kısımlarından kopmasına yol acarlar.

Günümüzde disk frenlerin giderek yayılması teller için ek bir yük demektir. Bu nedenle tellerin eşit ve yeterli gerginlikte olmaları, gevşek olmamaları çok büyük önem kazanıyor. Bunun yanında DT Swiss gibi firmalar disk frenler için özel tasarlanmış teller üretmekteler.

Öyle ya da böyle bir tel kopması durumunda kopan tel haricindeki teller birden azamî dayanıklılıklarının üzerinde zorlanırlar. Yani kopan telin çektiği güç diğer tellere yayılır. Bu yayılma ilk olarak kopan telin hemen yanındaki tellerde kendini gösterir. Bu nedenle bir tel kopmasını ikinci, üçüncü tellerin de kopmaları izler. En geç kopan ikinci telden sonra bütün tekerleği söküp tekrar örmek gerekmektedir, en güvenilir yoldur, çünkü artık görünen köy kılavuz istemez, tel kopması sistemde, örgüde bir hata olduğunun işaretidir.

Geçme jant / Kaynaklı jant

Genelde jantın kalitesi açısından bakılan noktalardan biri de jantın iki ucunun geçme mi yoksa kaynaklı mı olduğudur. Yine genel kanı diyebiliriz, kaynaklı jantların daha kaliteli olduğu yönündedir, ki bu durum örneğin Mavic markasının üst sınıf jantlarının kaynaklı, orta ve alt sınıf jantlarının ise geçme olmasında da kendini gösterir. Peki bunun ne kadar pazarlama, ne kadarı gerçek, ve herşeyden önce ne yatıyor arkasında?

Geçme jantlarda aşağıdaki resimde kırmızı okla gösterilen kısımda jantın içinde iki uç arasında köprü görevi gören bir ek parça bulunur. Bu nedenle geçme jantlar bu birleşme kısmında çok hafif de olsa dikey eğrilik gösterirler ve bu dikey eğrilik akord ayarı üzerinden bertâraf edilemez. Kaynaklı jantlarda ise arada ek bir dahilî parça olmadığı için bu dikey eğrilik yoktur. Öte yandan metal kaynaklanan her yerde olduğu gibi kaynaklı jantta da kaynak yapılan yerde metalin zayıflaması söz konusudur.

Geçme jant
Geçme jant
Büyük boyut için tıkla!

Daha kapsamlı bakmak gerekirse DT Swiss'in aşağıdaki çizimi yardımcı olabilir. Birinci jant kaynaklı, ikinci jantta ek parça kullanılarak geçme yöntemi, üçüncü jantta DT Swiss'in kullandığı iki çelik tel vâsıtasıyla geçme yöntemi gözüküyor.

DT Swiss
DT Swiss'in kaynak ve sokma jantlari
Büyük boyut için tıkla!

Gelelim bu özelliğin ne getirip ne götürdügüne. Açıkçası dağ bisikleti sahasında jantın geçme veya kaynaklı olmasının hiçbir önemi yok. Birincisi geçme jantın açılması gibi bir durum kesinlikle söz konusu değil. Normal halde bile açılmayan bu geçme kısmı, hele de jantı merkeze doğru çeken tellerle örülü haldeyken hiçbir şekilde açılmaz. Sadece kaliteli jant sehpalarında görülebilen dikey eğrilik ise dağ bisikletinde bisiklet üzerinde hiçbir şekilde hissedilmeyecek bir olgudur. Dolayısıyla “kaynaklı jant daha üstün” yorumu birincisi geçme olgusunun gerçekten uyduruk olduğu bir dönemden, ikincisi de tekerleklerdeki eğriliklerin çok daha yoğun hissedildiği yol bisikleti sahasından gelmedir.

Eğri jantın düzeltilmesi

Haliyle ne kadar sert örülmüş de olsa, ne kadar düzgün örülmüş de olsa tekerlekler belirli durumlarda sekiz çizmeye başlayabilirler. Ufak eğriliklerde elbette jant üzerinde akord ayarı yapılarak düzeltilecek bu durum jantta yapısal bir eğilme/bükülme, yani kalıcı bir deformasyon söz konusu ise akord ayarı üzerinden düzeltilemez, ne kadar uğraşılırsa uğraşılsın “sekiz çizmeye” devam eder. Bu durumda yapılacak iki şey var:

1) Yeni bir jant alıp yeni bir tekerlek örmek, ki bu en sağlam ve uzun vâdeli çözümdür
2) Yapısal eğikliği kaba kuvvetle geçirmek

Genelde atölyede kaba kuvvet fazlasıyla zararlı, son çâre olarak başvurulması gereken, başvurulduğu zaman da çok dikkatli kullanılması elzem bir yöntem.

Jantı düz bir zemine yatırdığımız takdirde eğrilik neresinde görebiliyoruz rahatça.

Eğriliğin tesbiti
Eğriliğin tesbiti
Büyük boyut için tıkla!

Bu aşamada yaklaşık 5cmx5cm kalınlığında bir tahta parçası alıp eğri olan bölüm tam olarak üzerine gelecek şekilde jantı yerleştirip iki tarafından ayağımızla bastırarak eğriliği düzeltiyoruz.

Basarak dikkatlice düzeltme
Basarak dikkatlice düzeltme
Büyük boyut için tıkla!

Yalnız tekrar uyaralım, bu “bastırarak düzeltme” aşaması son derece dikkatli yapılması gereken, aksi takdirde jantı daha da kötü hâle koyabilecek bir adım. Resimdeki uygulamanın yalınayak olması uygulayanın hissiyâtı arttırdığı iddiasının bir sonucu.

Olası sonuçlardan biri yanlışlıkla jantın iki ucunun birbirine geçtiği bölge kalasın üzerine gelip iki taraftan basıldığında jantın açılması, dert değil, ters yöne bastırarak tekrar jant birleştiriliyor. Yukarıda da dediğimiz gibi, örülü bir tekerlekte jantın açılması gibi bir durum söz konusu değil.

Hazır yeri gelmişken bir konuya daha değinelim, düzeltilen jantı elbette tekrar örmek gerekecek. Bu durumda telleri birbirleriyle karıştırıp jantın bu derece eğilmesi esnasında fazla gerilen tellerin yine yan yana düşmemesini sağlamak da uzun vâdede sağlıklı bir çözüm olacaktır.

Her halükârda jant ve tekerlek gibi kitaplar yazılmış bir konuda tüyolar tükenmez, önümüzdeki bültende bu konuya ilginç bir uygulama ile devam edeceğiz.

Tekerleği Oluşturan Parçalar

Tekerlek Örüyoruz

Lastik ve İç Lastik Soruları

Jant Ayarı

 

 
Yayın Sponsoru
  Atölye

Panaracer İç Lastiksiz Tamir Seti
İç lastiksiz (UST) sistemlerin dağ bisikletinde artık önemli yer tuttuğu aşikar. Bu sistemlerin daha fazla konfor, daha düşük bası ... Devamı » » » 

Hırsızlığa Karşı Basit Önlemler
Bisiklet hırsızlığı her ne kadar arka planda kalan bir konu olarak gözükse de, dünyanın her yerinde olduğu gibi Türkiye’de de bisi ...
Devamı » » » 

Zincir Atınca Ne Yapmalı?
Orta arttırıcı civarlarında zincir atması bisiklet sürerken çok can sıkıcı. Hatırlarsanız geçtimiz yıl Fransa Turu'nun galibini zi ...
Devamı » » » 

Mar.11 Bisiklet Atölyesinde Neler Olmal...
Auğ.09 Ön ve Arka Amortisörler Nasıl Ay...
Ksm.08 Bayanlara Resimli Lastik Tamiri
Haz.08 Disk Frenlerin Yan Etkileri
Oca.08 Disk Yamulursa Ne Yapmalı?
Ksm.07 Amortisör Montajında İncelikler ...
Eyl.07 Pilli Far Kullananları Uyarmak L...
Auğ.07 HTII Aynakol Montajının Püf Nokt...
Tem.07 Kadroda Çizikler
May.07 Çekiş Sisteminde Uyum Soruları
Mar.07 Aynakol Dişlilerinin Değişimi
Şub.07 Bu Kodlar da Nesi?
Oca.07 Görünmeyen Gramlar
Ara.06 Karbon Keserken Nelere Dikkat Ed...
Eki.06 Sonsuz Vites
Eki.06 Rapidfire
Auğ.06 SID'lerde Lockout Sistemi
May.06 Çekiş Sistemi Tüyoları
May.06 Bisiklet Çantası Yapıyoruz
Nis.06 Jant Telinde Lehim
Mar.06 Disk Fren Soruları
Oca.06 RockShox Psylo Race Bakımı
Atölye Arşivi

 

İlgili Linkler:  

yayin   Atölyeden  
yayin   Atölyeden  
yayin   Tekerleklerle İlgili Bilinmesi Gereken Herşey  
yayin   Tekerleklerimizle İlgileniyoruz  
yayin   Tekerlekler Hakkında Her Şey  

  Bu yayın 34574 kez okundu.
  Bu siteden yapılacak alıntılarda kaynak gösterilmesi ahlak kurallarına uygun olacaktır. Bu yazı yazarın sorumluluğundadır.
  Hukuki bir durumda MTBTR.com sorumlu tutulamaz.


 

 
  Yarış Dünyasından  |  Atölye  |  Panorama  |  Teknoloji - Donanım  |  Patika  |  Sağlık ve Antrenman  | 
  Biz Kimiz  |  İletişim ve Yardım  |  İnsan Kaynakları

Hukuki Şartlar & Gizlilik Hakları |  mtbtr.com™ 2001 - 2015